Nguyễn Sơn Hùng
Lý do giới thiệu
Theo người viết, giải thích của Ogyu Sorai về đạo Khổng hoàn toàn khác với các học giả trước ông, kể cả các học giả ở Trung quốc và Nhật Bản, và đồng thời giải thích này rất xác đáng, đáng học hỏi nên đã cố gắng tìm hiểu để giới thiệu đến quý độc giả.
Hàn Cúc (Hoa cúc mùa lạnh)
Ogyu Sorai cho rằng đạo Khổng là đạo do các thánh vương như vua Nghiêu, vua Thuấn, vua Vũ (nhà Hạ), vua Thang (nhà Ân), Văn vương, Võ vương và Chu công (nhà Chu) lập ra.Chính Khổng tử cũng đã nói ông chỉ ghi chép y lại chứ không có sáng tạo ra nội dung mới (1).
Bởi vì đạo Khổng là do các vị thánh vương lập ra nên Sorai cho rằng đạo này là đạo an dân, nghĩa là đạo quản trị dân chúng sống hòa bình, hạnh phúc và thịnh vượng chứ không chỉ dừng lại ở việc tu thân của cá nhân. Sorai gọi đạo Khổng là đạo của tiên vương hoặc đạo của thánh nhân.
Các tác phẩm chính của Sorai về giải thích đạo Khổng
Các tác phẩm chính về giải thích đạo Khổng của Sorai gồm có: 1) Học Tắc, 2) Biện Đạo, 3) Biện Danh, và 4) Luận Ngữ Trưng.
Sorai hoàn thành bản thảo đầu tiên của 3 tác phẩm đầu nói trên vào lúc ông 52 tuổi (năm 1717), Luận Ngữ Trưng vào năm 53 tuổi và bắt đầu viết Đại Học Giải, Trung Dung Giải (năm 1718)(2).
Học Tắc gồm có 7 bài. Biện Đạo gồm có 25 bài.
Biện Danh giải thích ý nghĩa của 34 tiết mục như: đạo, nhân, thánh, nghĩa, trung, thành, khiêm nhượng–tốn–bất phạt, thanh–liêm–bất dục, v.v…Số bài của mỗi tiết mục nhiều hay ít tùy theo tầm quan trọng của tiết mục, tổng số bài lên đến 148 bài.
“Trưng” của Luận Ngữ Trưng có nghĩa là chứng cứ. Sorai cho rằng đạo thánh vương có trọn trong lục kinh (Thư, Thi, Lễ, Nhạc, Dịch, Xuân Thu) nên ông căn cứ vào lục kinh để giải thích nội dung của sách Luận Ngữ.
Hình thức giới thiệu
Người viết nghĩ rằng đọc tài liệu hoặc đọc sách có 2 mục đích chính: 1) áp dụng trong cuộc sống, 2) nghiên cứu học thuật.
Đối với mục đích 1), chỉ cần nắm rõ nội dung hữu ích chính yếu không cần chi tiết. Với mục đích này người viết chỉ tóm tắt nội dung hữu ích chính yếu. Nội dung này cũng giúp cho quý độc giả có mục đích 2), chỉ tìm đọc nội dung chi tiết đối với các hạng mục quan tâm. Thí dụ, bài viết này giới thiệu tác phẩm Học Tắc của Sorai cho mục đích 1).
Đối với mục đích 2), người viết sẽ giới thiệu các bản biên dịch đầy đủ của nguyên tác.
Học Tắc viết gì?
Sorai cho rằng thánh nhân chỉ xuất hiện ở Trung quốc vào (thời) cổ đại, thánh nhân không xuất hiện ở Nhật Bản và phía tây của Trung Nguyên (nơi hình thành văn hóa Trung Hoa). Đạo thánh nhân được Khổng tử biên soạn trong lục kinh. Muốn hiểu đạo thánh nhân cần phải đọc và hiểu đúng lục kinh. (Bài 1)
Ngôn ngữ thay đổi theo không gian và thời gian. Muốn hiểu đúng lục kinh cần phải thông thạo tiếng Trung quốc thời Khổng tử. Chính Sorai đã tốn gần 10 năm học cổ văn từ và đọc các sách cổ điển cùng thời với Khổng tử như sách Lão Tử, Quản Tử, Liệt Tử v.v… để hiểu thông thạo và cách diễn tả nội dung muốn truyền đạt như người cổ đại. (Bài 2)
Nội dung chính yếu của Học Tắc có thể nói như sau:
Cách học đạo thánh nhân
- Quy tắc cần nên theo khi muốn học đúng đạo thánh nhân: thông thạo ngôn ngữ cổ đại (cổ văn từ) để đọc nguyên văn. Sách chú giải hay sách biên dịch chỉ nên dùng ở giai đoạn ban đầu.(Bài 1,2)
- Ngoài ra cần phải thông thạo sự việc cụ thể lịch sử của các thời đại từ cổ đại đến hiện đại bao gồm cả chế độ xã hội và văn vật (tất cả mọi thứ mà văn hóa của 1 nước hình thành). Một khi thông thạo lịch sử thì nội dung của lục kinh tự nhiên sẽ trở nên rõ ràng. (Bài 4)
Chủ trương của đạo thánh nhân
- Đạo thánh nhân: (1) Giống như mưa thuận gió hòa,tôn trọng, nuôi dưỡng và phát triển bản tính, năng khiếu bẩm sinh của mọi vật không có sự phân biệt;(2) Quý trọng thực hành hơn lý luận, cụ thể hơn trừu tượng, (3) Kiên nhẫn chờ đợi người học tự hiểu ra không cưỡng chế, bắt ép; (4) Sau khi nắm vững cơ sở căn bản quan trọng của đạo thánh nhân thì nên học rộng biết nhiều học thuyết khác vì học thuyết nào cũng muốn giải quyết vấn đề nhân sinh; (5) Bản tính của mỗi người là do thiên mệnh định ra. Do đó, nuôi dưỡng, phát triển năng khiếu, bản tính của mình để sống hạnh phúc và giúp ích đời là đạo của thánh nhân, người quân tử cần phải biết việc này. (Bài 3, 5, 6, 7)
Ghi chú
(1) “Tử viết:“Thuật nhi bất tác, tín nhi hiếu cổ; thiết tỷ ư ngã Lão Bành.”Khổng tử nói: “Ta thuật (đạo của tiên vương) mà không sáng tác, tin và thích (kinh điển của) cổ (nhân); ta trộm ví mình với ông Lão Bành.”(chương 1 thiên 7 Thuật Nhi, Luận Ngữ)
(2) Theo Ogyu Sorai Niên Phổ trong Ogyu Sorai – Nhật Bản Tư Tưởng Đại Hệ 36 – của nhiều học giả, Iwanami Shoten (1973)
Nguyễn Sơn Hùng
Viết xong 28/11/2025. Tu sửa & bổ sung 2/1/2026
Trở về trang chủ
Xem thêm cùng tác giả: Những bài viết và dịch của Nguyễn Sơn Hùng
Tài liệu tham khảo
- Trách nhiệm biên tập Bitô Masahide (1983): Ogyu Sorai – Danh Trứ của Nhật Bản 16, Chuo Koron sha.
- Nhiều dịch giả/tác giả (1973): Ogyu Sorai –Nhật Bản Tư Tưởng Đại Hệ 36, Iwanami Shoten.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét