Cú gạt tay khiến tôi ngã dập máu. Gáy đau nhói. Tôi gượng dậy, lết
tới phía cánh cửa gỗ quen thuộc. Người đàn ông vạm vỡ vẫn đứng chặn
trước cửa, ông ta nhìn anh, mắt gườm gườm. Nắm đấm ông vung lên. Mắt tôi
tối sầm lại. Chiếc vali rơi xuống đất, khóa vali vẫn chưa kéo nên những
bộ quần áo trong đó đều bị dốc tuột ra ngoài. Cửa đóng sập lại. Tiếng
chốt cửa cắt đứt mối quan hệ giữa anh với ngôi nhà. Đêm xuống từ lâu, sao nằm chết sau mây đen. Mây chưa đủ dày để che đi
ánh trăng nhưng cũng chẳng ai có thể nhìn thấy bất kỳ vệt sáng nào nơi
mảnh lưỡi liềm cắt cổ. Cơn đau nhức kéo buốt, lạnh từng ngón chân. Tôi không nghĩ mình đang mơ, tôi đang cuốc bộ, dép chỉ một bên chân,
chân kia rát như bầm máu. Trời bắt đầu trở lạnh, da tôi nổi gai mỗi khi
gió cười qua. Cảnh không tỏ. Cây cối và nhà cửa uốn éo như nghiêng hẳn
về một phía. Tôi buột miệng gọi những cái tên quen. Như một ảo ảnh, họ
hiện ra nhưng tôi vẫn không thấy rõ vì họ đứng cách tôi rất xa. Tôi tiến
tới, họ vẫn phía đó, tiếng tôi không làm họ quên đi câu chuyện. Tôi gọi
lớn hơn và chạy tới. Những người đó vẫn sum họp bên nhau, tôi không
nghe thấy họ nói gì nhưng qua vẻ mặt hớn hở, khi thoảng vung tay ra tôi
đoán họ đang rất vui vẻ. Hẳn là mẩu chuyện đang tới cao trào và tôi thì
rất muốn có mặt trong cuộc vui, Tôi chạy tới. Tôi càng lại gần thì họ
càng ở xa. Tôi bắt đầu thấm mệt. Tôi tạm dừng lại để lấy sức. Họ vẫn ở
xa, rất xa. Tôi cứ ở đó ngóng theo, miệng gào lớn. Bóng họ đang nhạt dần
và vỡ tan như bọt bong bóng. Những cái tên gãy vụn ra và xáo trộn vào
nhau. Vết thương há miệng, đau khắp thân thể. Những gương mặt thân thuộc
kia cũng nhòa dần đi, tôi đã cố huơ tay lên bắt nhưng thứ nắm lại chỉ
là những ngón tay mình. Các cao ốc lẫn mái ngói tường vàng nhập nhòa trước mắt. Tưởng như nhà
cửa là khối ảnh mờ đánh lừa, tôi húc đầu. Một tiếng va, vỡ, một cú đâu
và một cú ngã với máu. Mắt tôi mờ đi. Sương xuống, lạnh, chàn, lạnh. Tôi
vẫn chạy nhưng mắt thì chẳng còn thấy gì. Gió cũng đồng lõa với nhiệt
độ nơi đây và tức thời tôi cảm thấy toàn thân lạnh buốt. Tôi chạy, rất
nhanh. Mồ hôi mặn co lại vì giá lạnh. Chúng đọng lại từng lớp và đông
cứng trên khuôn mặt tôi như những hạt băng. Tôi ngừng uống rượu bởi thứ
chất kích thích đó chẳng ích lợi gì, ít nhất thì đối với sức khỏe của
tôi hiện giờ. * “Sắp tan ca rồi, anh đi uống café với em chứ?” Cô đồng nghiệp cùng phòng tới gần. Cô nàng chỉ xấp xỉ tuổi tôi, tóc
cô để xõa ngang vai, cô không đẹp nhưng nụ cười của rất tươi trẻ. Các
chàng trai ở cơ quan đều say đắm nụ cười cô. Tôi lắc đầu. “Anh lâu nay luôn cặm cụi làm việc, cũng cần phải nghỉ ngơi tí chút.” Cô nàng ngần ngừ hồi lâu rồi bỏ đi, những ánh mắt khác nhìn tôi lộ vẻ
bực tức. Đáng lẽ ra tôi không nên từ chối lời mời này. Một cốc café vào
lúc tan giờ làm, lại vào một ngày đẹp trời thế này thì thật thú vị. Tôi
định đi tới phía cô đồng nghiệp xin thứ lỗi về sự khiếm nhã vừa nãy và
bữa café này tôi sẽ mời cô ta. Ý nghĩ chờn vờn đã lập tức tan biến.
Chẳng có gì đảm bảo cho một bữa café đâu, trên báo chí có quá nhiều
những cuộc chém giết vô tình mà thường xảy ra ở những nơi công cộng. Tôi
đã nghe rất nhiều về chuyện đặt bom ở các tòa cao ốc hay trường học. Dù
chưa một lần được chứng kiến nhưng những hình ảnh ghê rợn trên các
phương tiện truyền thông đã từ lâu thổi vào óc tôi một bóng ma. Và tôi
luôn tin rằng dù là ở quán café hay giữa đường phố thì cũng có rất nhiều
điều đáng lo ngại. Mọi hiểm họa đều có thể xảy ra. Quanh tôi có vô vàn
cái hố, chúng luôn mong đợi những bước chân hụt của tôi. Nhiều lần tôi
muốn quên chúng đi nhưng những mũi chông nhọn hoắt đã bắt tôi phải cảnh
giác. Đất nước nào chẳng có bóng ma, lật đất lên là vô khối xương xẩu.
Xương đóng bộ, xương mủn. * “Họ đã chuyển đi hết rồi!” “Từ bao giờ!” “Không biết.” Ông chủ nhà với cái bụng phệ nói vậy. Tôi định hỏi thêm vài câu thì
ông ta đã đóng cửa lại. Tôi vẫn đứng trước cửa. “Chuyển đi rồi… Đi rồi…”
Những gương mặt không cần cổ vẫn ú tim nhưng tôi thì chẳng muốn giữ
chúng lại nữa. Đã quá đủ cho ngần ấy năm. Nhiều năm nay tôi luôn trở về
đây nhưng chẳng một lần nào tôi lại gần trước cổng, kể cả khi uống say
tôi cũng chỉ đứng ở con hẻm đối diện với ngôi nhà. Một cú bạt tai mạnh
tới mức khiến vài cái răng rơi ra, một nhát chém chí mạng ngay đỉnh đầu,
tiếng rủa chết mất thi hay những cái khua chổi như đuổi chuột gián… Ảnh
buồn ký ức. Khi nhìn thấy cánh cửa ngôi nhà, tôi bất an. Vậy mà tôi vẫn
luôn tìm về đây và chẳng bao giờ tới quá gần. Họ đi cả rồi. Từ nay mình chẳng cần trở về đây nữa. Chúng đi thật rồi. Hãy trục xuất chúng khỏi đầu. Nơi này còn gì lưu luyến chứ… Tôi hài lòng với ngôi nhà hiện giờ của mình và chưa bao giờ có ý định
tân trang lại. Vẫn là ngôi nhà hai tầng, mái ngói, tường vàng, đôi chỗ
đã sứt mẻ để lộ phần gạch loang lổ. Nhà tôi mặt đường, gần với trung tâm
thành phố. Rất nhiều cặp mắt đã để ý tới mảnh đất béo bở này và dùng đủ
cách thuyết phục tôi nhượng lại nhưng tôi vẫn kiên quyết từ chối vì đây
là nơi gắn bó cuối cùng của tôi. Thứ sáu. Từ mai tôi sẽ có hai ngày nghỉ. Tôi chưa biết mình sẽ đi đâu
trong hai ngày tới nhưng có lẽ để tự thưởng cho mình, tôi sẽ ở nhà. Tôi
vẫn luôn ở nhà vào hai ngày này nhưng lần này sẽ khác vì tối thứ bảy sẽ
là giải chung kết cúp C1. Cửa phòng mở ra, ông trưởng phòng chậm rãi bước vào. Tôi thấy làm lạ
bởi vẻ từ tốn của ông ta. Nụ cười tràn hết răng kia khiến tôi thấy ngờ
ngợ. Tôi làm việc ở phòng chưa lâu nhưng từng ấy thời gian cũng đủ để
tôi biết về tay trưởng phòng hách dịch này. Mỗi khi gặp mặt, ông ta
thường cáu kỉnh và dù chỉ là những việc nhỏ nhặt ông ta cũng tìm cách
phóng đại nó lên. Những cuộc thảo luận hễ có mặt ông ta thì đều hỗn
loạn. Thứ ông ta mong đợi nhất là tìm ra khuyết điểm và nếu đó là một
lỗi lầm mang nguy cơ nhận quyết định sa thải thì ông ta càng thích thú. “Các cậu có thể về.” “Có chuyện gì vậy?” Ông ta mỉm cười, nói, “Từ nay hãy gọi tôi là phó giám đốc” Lời nói ông ta chưa dứt hẳn tôi đã nghe thấy tiếng vỗ tay. Những cái
vỗ tay nghe giòn tan. Nhiều người tiến tới phía ông ta và cả căn phòng
ồn ào bởi những phỉnh nịnh. Họ khoái gì ở cái bắt tay và nụ cười miễn
cưỡng đó. Cô bạn đồng nghiệp nói khẽ vào tai tôi “Vỗ tay hoặc là nhìn về
phía ông ta rồi mỉm cười đi.” Tôi im lặng hồi lâu và khi quay ra thì cô đồng nghiệp đã đứng chắn
trước mặt. Tôi chỉ nhìn thấy lưng cô và thật nực cười khi nghĩ rằng cô
nàng đã che chắn cho tôi khỏi tầm nhìn dã thú. Ông ta mời chúng tôi và một vài người ở những phòng bên cạnh đi ăn.
Tôi không định nhận lời nhưng sự nhất trí của toàn phòng đã khiến lời từ
chối biến thành một cái gật đầu. Lũ tôi cúi khằm vào nhà hàng như đám
thú vào lò mổ. Họ nâng cốc và uống. Nơi chúng tôi ngồi ăn là một khách sạn hạng
sang, yên ắng và sạch sẽ. Có lẽ dù bữa tiệc có kéo dài hơn thế thì câu
chuyện của họ vẫn không thay đổi và tôi lấy làm lạ rằng tại sao những
người đồng nghiệp của tôi lại chịu khoác lên mình bộ lông loài vẹt lâu
tới như vậy. Tiếng cười nói, chạm cốc vẫn vang lên và điều lo ngại của
tôi cũng lớn phổng. * Sáng hôm sau, khi tỉnh lại tôi thấy mình nằm trên giường. Tôi vẫn mặc
bộ đồ văn phòng, chân vẫn đi giày. Chẳng rõ tối qua tôi đã làm thế nào
để thoát khỏi bữa tiệc. Tôi ngồi lúc lâu trên giường, cố nhớ lại. Ký ức
của tôi giờ đây lẫn lộn cả vào nhau, hình ảnh ngày này lại lẫn sang
đường phố ngày khác, cái tên này lại chắp vá vào gương mặt kia và càng
nghĩ ngợi thì mọi thứ càng rối loạn. Tôi xuống giường, vào buồng tắm. Vừa nhìn vào mặt mình trên kính nhà tắm, tôi thấy quặn ruột. Tôi lấy ngón tay móc họng. Những gương mặt, cái tên, những trận đòn roi chí mạng tôi chẳng nhớ
nữa. Ngày trước mỗi lần trần truồng ở nhà tắm và nhìn vào những vết sẹo
trên cơ thể, tôi lại chao đảo. Tôi nhớ lại mọi thứ. Bản thân tôi sao thê
thảm như vậy còn người đàn ông kia tại sao lại tàn nhẫn đến thế. Những
giọt máu vương vãi dưới đất kia dù chẳng phải của ông ta nhưng nó cũng
phần nhiều liên hệ tới ông ta. Tôi ôm mặt và quay đầu bỏ chạy. Cuộc chạy
trốn của tôi vẫn luẩn quẩn trong một mê cung. Mỗi vết sẹo trên cơ thể
tôi đều nằm sau một cánh cửa và cái mê cung chết tiệt kia luôn dẫn dụ
tôi từ cánh cửa này tới cánh cửa kia. Mỗi lần như vậy nỗi lo trong tôi
lại lớn thêm. Chỉ khi biết được họ đã mất xác sau chuyến đi biển, những
ác mộng mới ngừng lại. Tôi đã từng mất quá nhiều thì giờ tranh đấu với nó và không ít lần
phát điên vì sự ranh mãnh của nó. Cái bóng rết, chẳng lẩn hề lẩn tránh.
Sau mỗi cuộc chiến nó vẫn ở đó. Khi tôi đứng thẳng lưng, nắm chặt tay
thì nó cũng đứng thẳng lưng, dài thêm từng đốt. Tôi chẳng nhìn rõ nó.
Thay vì nghênh chiến, tôi lùi đi. Thuốc an thần khiến tôi quên đi cái bóng quỷ quyệt. Lá cờ trắng trên
tay tôi đã phất lên rồi ấy vậy mà tên hung thần đó chẳng chịu buông tha.
Giờ nghỉ giải lao, lúc tan ca, lúc ăn cơm hay thậm chí là tại bến xe
bus… Tôi luôn cảm thấy bất cứ lúc nào cũng có một chiếc lưỡi hái đặt nơi
cổ mình. Tôi luôn sợ phải đi sau người khác vì biết đâu, mỗi người lạ
mặt đi phía sau tôi lại là một đốt chân rết, những con mắt với luồng ánh
sáng làm tê liệt cả Tề Thiên. Tôi đi rất nhanh. Khi đi bộ bước chân tôi cũng gấp gáp. Tôi tìm tới các bệnh viện chuyên khoa thần kinh. “Anh chẳng có bệnh gì cả. Cơ thể anh hoàn toàn khỏe mạnh.” Tôi nhận được những lời nói như vậy ở bất cứ bệnh viện hay trung tâm
tư vấn uy tín nào. Nỗi hoang mang về căn bệnh vô danh của tôi thậm chí
đã khiến các bác sĩ bực bội. Họ cho rằng tôi quá nhàn rỗi để đi quấy rầy
người khác. Họ gọi bảo vệ đuổi tôi đi và khi việc lui tới bệnh viện đã
tới mức thường xuyên họ đã gọi người ném tôi ra ngoài. Cú gạt tay khiến
tôi ngã bổ chửng. * Không thấy gì, các giác quan trên mình tôi đã đánh hơi được. Nó, hắt
lớn thành Cái bóng ông già gù râu trắng. Có lẽ là tiên ông trong Tấm
Cám, kẻ đã giết đi đời lương của thục nữ bằng phép phù thủy. Tôi ngửi thấy mùi hôi hám của những miếng thịt mắc trong những chiếc
răng khổng lồ. Cái miệng không dài như loài cá sấu, không cong cong như
mỏ kền kền. Cũng có thể nó chẳng có một cái miệng nào và thứ đe dọa tôi
chỉ là một cái hố đen sâu hoắm. Rồi thì nó sẽ hút tôi vào và những bánh
răng khổng lồ gắn quanh miệng hố sẽ nghiền nát tôi, trước khi nuốt chửng
tôi vào bên trong. Lý do sức khỏe khiến tôi phải kiêng thuốc ngủ một thời gian. Bóng rết
vẫn tìm tới tôi, khi thì tôi thấy nó dưới những hình dạng cổ quái, có
lúc tôi lại chẳng thấy gì nhưng bằng nỗi sợ hãi tột cùng tôi biết nó đã
xuất hiện. Trớ trêu nhất là thứ cảm giác đó đã ký sinh trong tim tôi và
cành lá của nó mọc khắp nơi trong ngũ tạng, những gì tôi ăn cũng thành
dinh dưỡng cho nó. Cảm giác sởn mình trong tôi giờ đã thành một điều
thường trực. Tiếng gió, tiếng cót két cửa ra vào hay tiếng cười khanh
khách của một ai đó, thậm chí ngay cả tiếng leng keng của chiếc chuông
gió treo trên cửa sổ phòng mình cũng đều khiến tôi choàng tỉnh, giữa
đêm, lời rao một ông già thiến chó mèo, tiếng miệng lão xoèn xoẹt như
mài dao và như một cái chân rết đang trườn bò ngoài hè phố đã tăm tối
hết mọi lỗ sáng. * Trước mặt tôi là một bãi đất trống. Bầu trời trong xanh, những gợn
mây với đủ mọi hình thù đang thong thả trôi. Cơn gió tạt qua và khi hít
sâu tôi có thể cảm nhận được vị thanh tao, hơi ngai ngái của bùn đất.
Tôi chậm chạp đi và dù chẳng có cái cây hay bãi cỏ nào nhưng tôi vẫn
thấy mình thật hạnh phúc. Đầu óc tôi không chút bận tâm. Con đường dài
hun hút nên tôi chưa biết cuối đoạn đường này là nơi nào. Tôi nghĩ tới
một cánh rừng nguyên sinh cổ kính. Tôi chỉ thoáng tưởng tượng thì ngay
tức khắc khu rừng đã trước mặt. Những cây đại thụ khổng lồ mọc sừng sững
như những ngọn tháp, mùi cỏ dại và lá cây rừng vương trong cơn gió.
Tiếng chim hót quanh tai. Tôi đi sâu hơn vào trong rừng. Cỏ rậm hơn và
có nhiều loại cây kỳ lạ mà chưa một lần tôi nhìn thấy. Tôi nghĩ tới một
bãi biển trong xanh và ngay lập tức những cái cây chuyển mình. Chúng mờ
dần và rất mau sau đó tôi đã thấy một bãi biển với bờ cát vàng. Nước
biển trong xanh, sóng vỗ ào ào mang theo thứ mùi mằn mặn đặc trưng của
đại dương. Tôi đi chân đất. Bãi cát mềm mại và khi chân chạm vào nước
biển, tôi cảm thấy vô cùng dễ chịu. Cái vị man mát, có chút lành lạnh
lan truyền trong đôi bàn chân rồi chảy vào cơ thể. Tôi mỉm cười và thả
lỏng toàn thân. Đây là phút bình yên nhất của tôi. Mùi nước biển rất
nồng, ngoài vị mặn chát tôi còn ngửi thấy mùi tanh của cá của tôm, tai
tôi nghe tiếng quẫy đuôi mạnh mẽ của loài săn mồi dài trăm trượng. Bỗng,
tôi thấy hiện ra những vết sẹo trên thân mình tôi. Như một dòng nước
xoáy, căn phòng và cuộc sống u uất ngày trước hiện ra. Từ lòng biển một
cơn sóng chồm lên và bao phủ lấy tôi. Tôi rùng mình và ngay lập tức bãi
biển liền biến mất, nhanh chóng như khi nó xuất hiện. Thành phố nơi tôi
đang sống hiện ra. Những tòa cao ốc choán hết tầm nhìn. Tôi lắc lắc đầu,
cố tưởng tượng về bãi biển và khu rừng nguyên sinh nhưng mọi thứ đã lẫn
lộn hết. Những khung cảnh đẹp đẽ tan biến quá nhanh, hệt như những ảo
ảnh chốn sa mạc. Những hình ảnh lùng nhùng và tôi giật mình khi thấy
toàn thành phố đã lộn ngược hết. Thẳng tầm nhìn tôi là nóc những tòa
nhà. Thành phố đã tách hẳn khỏi mặt đất và treo ngược trên không trung.
Chân chúng bám rất chặt vào bầu trời. Tôi vẫn đứng chôn chân dưới mặt
đất. Mặt đất trống không và hoang vu như một thung lũng. Tôi cố suy nghĩ
về chuyện khác nhưng cái bóng rết đã bò đến, từ những cánh cửa sổ các
khu nhà cao tầng. Tôi nắm chặt tay, cố xoay chuyển ý nghĩ về một bờ biển
trong xanh. Và sóng đến, đổ ập. Sóng úa ám màu cái bóng. Tôi không dám
nhìn lại về sau và mải miết chạy. Tôi xuyên qua các khu nhà và mỗi bước
chân của tôi đều khiến con rết thêm lớn mạnh. Không đúng. Đã không còn
một cái bóng đổ nữa. Con trùng đang làm công việc như loài bướm, lột
mình khỏi cái kén để trồi sinh một hình thái mạnh hơn. Tôi đã thấy hai
sợi râu dài kinh khủng của con rết. Tôi vẫn mải phải chạy. Tôi dừng
bước, nắm chặt tay và quay về sau, hét lớn “ Hãy cút…” Tiếng thét được
nửa chừng thì ngưng bặt. Đôi chân tôi run rẩy, tôi quay ngược lại và
chạy tiếp. Tôi vấp ngã. Chân tôi trật khớp. Tôi phải bò bằng tay. Tỉnh giấc. Mồ hôi tuôn đầm đìa. Tôi ôm mặt. Ngón tay tôi nhăn nhúm như chơi dưới nước quá lâu. Ngôi nhà này đã không còn an toàn. Mỗi tiếng động dù là nhỏ nhất ở
thành phố cũng đều khiến tôi bủn rủn. Xe cộ tấp nập, khói xí nghiệp phủ
đen cả bầu trời, người đi đường thì lầm lũi như những hình nộm. Mọi ngõ
ngách tôi đều nhìn thấy một phần nào đó của khối tà khí dị hình kia. Tôi nhìn thấy họ. Cô gái đồng nghiệp, ông phó giám đốc, những gương
mặt thân thuộc ngày trước…Mỗi bước chạy của tôi lại khiến những hình ảnh
thêm vỡ, từng bộ phận trên khuôn mặt tuột hẳn ra, rơi và rơi, rơi và
rơi. Tiếng người bốc mùi, rồi hỗn loạn chẳng ra gầm gừ cũng không giống
tru trăng. Họ đâm sầm vào nhau, chân cẳng cắm vào nhau, không thấy
xương. Một cú va nhau đột ngột khiến một mảnh vai văng về phía tôi. Tôi
không kịp cúi hay lấy tay đỡ, mảnh vai đâm vào mặt tôi và lún đâu mất, ý
nghĩ về mảnh sương đi lạc nhen lưng chừng rồi lịm tắt khi tôi nghe thấy
tiếng va đập của miếng thịt với mặt đất. Phố ngả nghiêng, nhiều cái tên
hiện trước mắt tôi, đung đưa hồi lâu rồi từng con chữ tách ra thành
những chữ cái. Các con chữ bay vút đi và tôi chẳng còn trông thấy gì.
Chữ cái gắn tên tôi cũng bay đi rồi. Đốt mắt rết vẫn ngắm nghía tôi ở
mọi phía. Nó rình rập sau lưng, chỉ đợi tôi ngã xuống. Tôi không còn
nghe thấy tiếng tim đập nữa. Không còn gương mặt hay hình ảnh quen thuộc
nào lưu lại trong đầu tôi nữa, nỗi đe dọa đang ngày một lớn lên nơi
trống rỗng trong lòng.
Cuối
cùng thì các nhà khoa học Israel đã giải mã được bí ẩn bấy lâu về quy
trình xử lý và truyền tải thông tin tiếp nhận mùi trong não bộ con người
để cả hai nửa của cơ thể đều cảm nhận mùi như nhau. Đặc biệt, đây sẽ là cánh cửa mở ra hy vọng chữa trị căn bệnh động
kinh, một chứng rối loạn liên quan trực tiếp tới quy trình truyền thông
tin trong não bộ. Việc có thể ngửi được nhiều mùi vị khác nhau luôn được coi là một
giác quan của con người nhưng chưa bao giờ được khoa học giải mã. Nhiều năm qua giới khoa học đã vẽ được bản đồ của các giác quan khác nhưng chưa có một bản đồ khứu giác
nào được tìm ra. Và các nhà khoa học thuộc trường Đại học Bar-Ilan,
miền Trung Israel, đã trở thành những tác giả đầu tiên vẽ lên bản đồ
này.
Các nhà khoa học Israel lần đầu tiên đã vẽ được bản đồ khứu giác con người.
Theo nghiên cứu của các nhà khoa học Israel, ngay từ khi hành khứu
giác bắt đầu tiếp nhận những thông tin mùi đầu tiên thì bên trong não bộ
đã diễn ra quy trình sắp xếp và truyền thông tin một cách trình tự ở cả
hai bên não. Trước tiên, để thực hiện quy trình này, hành khứu giác xử lý các
thông tin mùi vị tiếp nhận được từ lỗ mũi thành những thông điệp dạng
như tin nhắn điện tử để truyền qua các nơron thần kinh trong não bộ. Và
sau đó, nhờ sự kết nối giữa khu vực hành khứu giác này với cả hai bên
thùy não và hai bên lỗ mũi, những tin nhắn" này được truyền tới cả hai
bên cơ thể. Cụ thể, nếu bên lỗ mũi trái tiếp nhận một mùi vị thì những thông tin
về mùi vị này sẽ xuất hiện trong hành khứu giác trái và truyền tới thùy
não chịu trách nhiệm điều khiển nửa cơ thể bên trái. Và nhờ sự kết nối
liên thông trên, những thông tin về mùi được truyền đi và giúp phía lỗ
mũi bên phải và phần cơ thể bên phải cảm nhận mùi tương tự. Nói cách
khác, một mùi khi đi vào cơ thể sẽ kích thích một nhóm tế bào hoạt động
và nhóm tế bào này sẽ kích thích nhóm tế bào tương tự ở nửa bên kia của
cơ thể cùng hoạt động. Những kết quả này được đánh giá là rất hữu ích trong nghiên cứu bệnh
động kinh, một dạng rối loạn liên quan tới vấn đề truyền thông tin giữa
các vùng trong não bộ và giữa hai thùy não. Nhóm nghiên cứu tin rằng khi
tìm hiểu sâu hơn về hình thức kết nối giữa hai thùy não thì hoàn toàn
có thể tìm ra cách chữa căn bệnh này.
Một con rắn bò vào một cửa hàng bán đồ làm mộc và bò đến góc nhà. Khi bò ngang qua 1 cái cưa, nó vô tình bị lưỡi cưa làm bị thương. Lập tức, nó quay lại và cắn cái cưa. Càng cắn, nó lại càng bị thương ở miệng.
Sau đó, không hiểu chuyện gì đã xảy ra, nghĩ rằng cái cưa đang tấn công mình, nó quyết định quấn lấy cái cưa với ý định làm cho cái cưa ngạt thở với toàn bộ sức mạnh của mình. Thật không may, con rắn cuối cùng bị chết bởi 1 cái cưa vô tri vô giác.
Đôi khi, chúng ta phản ứng với sự giận dữ với ý định sẽ làm tổn thương những người đã đối xử tệ với mình nhưng thực ra chúng ta đã làm tổn thương chính bản thân mình. Trong cuộc sống, có những lúc tốt hơn là mặc kệ sự việc/con người và sự đáp trả. Bởi vì mọi thứ đều có nhân có quả. Tốt hơn là luôn ứng xử bằng sự yêu thương và lòng vị tha, mặc dù phải nỗ lực rất nhiều ....
Đạo đức là thứ vô cùng khó khăn để đo được lòng người
Một Thời Mới Lớn Trước tiên, xin mời đọc bài "thơ tình tuổi học trò" mà tôi làm hồi 10 năm trước để thấm thía hơn với Đôi Điều Tâm Sự sắp kể...
CHIẾC LÁ CUỐI CÙNG
Tặng 2 bạn Liêu Chương Cầu
và Kha Huệ
Ai đâu kéo lại được thời gian Dõi bóng mây xa tận cuối ngàn Góp lại muôn rừng cây lá rụng Cho lòng ấm lại mỗi thu sang...
Còn nhớ năm xưa em mười lăm Mỗi độ vào thu má ửng hồng Lay láy mắt huyền xa vắng quá Mỗi lần nhìn lá rụng bên song (1)
Lá rụng ! Cuốn vàng bay Lá rụng ! Biết bao ngày Tim lòng nghe rạo rực Em hỡi, em có hay ?!
Ở một góc trường anh trộm ngắm Tóc thề ai xõa chấm ngang vai Amh cũng " thề " rằng, muôn kiếp nữa Lòng nầy vẫn tạc bóng hình ai.
Rồi như "Hà Nội băm sáu phường" Lòng anh cũng "vướng một tơ vương" Dẵm nát lối mòn qua trước ngõ Nhà em, "tơ" phủ kín mặt đường! (2)
Đến ngõ nhà em, vội trở về... Trở về, lại muốn đến... làm chi?! Mỗi lần không gặp nghe nhung nhớ Nhung nhớ dâng trào, lại bước đi!...
Lá rụng ! Tựa tình si Như lứa tuổi xuân thì Lớp lớp tràn muôn nẽo Nhuộm vàng khắp lối đi !
Tình si ấp ủ biết bao ngày Chấp vá tim lòng gởi tới ai Cả một trời yêu trong nét bút Mực mồng tơi tím, nhạt, không phai!
Mấy độ thư đi tuy bặt tăm Dường như cũng cảm "kiếp tơ tằm" Mỗi lượt bên song nhìn lá rụng Gợn buồn, đôi mắt dõi... xa xăm!...
Lá rụng ! Thấy lòng sao... Lá rụng ! Nhớ hôm nào Bên nàng tôi đếm bước Chợt thấy lòng nao nao !
Em trộm nhìn tôi khẽ mỉm cười Thẹn thùng cuối mặt tóc buông lơi Cả một trời tình như choáng ngợp Quay cuồng mặt đất... dưới chân tôi !
Từ đó, lòng tôi ngây ngất say Lâng lâng mơ ước chuyện ngày mai Đẹp sao lá rụng vàng muôn lối Đường vàng ta bước đến tương lai...
Lá rụng rạt rào phủ kín sân Ba gian nhà trống biết bao lần Phận nghèo, đi học trông chừng nắng Mơ ước ngày kia đậu " Cử Nhân "...(3)
Lá rụng ! Những mơ màng Kiệu chàng son thếp đỏ Võng nàng theo sau đó... Xào xạc tiếng lá vàng !...
Một hôm, thấp thỏm ngang qua ngõ Khẩn khoản mời anh ghé lại nhà Mẹ bảo : " Em nó còn bé lắm ! Buông tha xin hãy dứt nhau ra ! "
Mẹ tưởng đâu anh lính " Mã tà " (4) Bắt ai, mà bảo hãy buông tha ?! Chẳng qua nói khéo vì chê phận Anh nghèo, nên lắm nỗi xót xa !
Anh biết rằng em đẹp, em giàu Yêu em, anh xá kể chi đâu Thói tục hay " khinh bần trọng phú " " Môn đăng hộ đối sử nhân sầu! " (5)
Lá rụng ! Gió sầu trêu Lá rụng ! Vấn vương nhiều Hết rồi, ba mùa lá Lòng tôi vẫn cô liêu!...
Ba năm mơ ước được gì đâu! Một sớm thu sang lá đổi mầu Rộn ràng tiếng pháo vu quy tiễn Mỗi bước em đi, một khối sầu!
Xác pháo đỏ hồng vương khắp lối Vàng chen xác lá gợi muôn sầu Anh biết, em anh "còn bé lắm!" Lấy chồng kham nổi phận làm dâu?!
Lá rụng ! Gió tơi bời Giẫy chết lá vàng rơi Lòng anh nghe giá buốt Mênh mông, Ôi, đơn côi !
Vườn cũ chiều hoang lá rụng rồi Bóng trăng chênh chếch, bóng trăng côi Người trong giấc mộng đâu còn nữa Chợt tỉnh ra rồi, chỉ thấy tôi!
Lá rụng ! Cuốn vàng bay Lá rụng ! Những ai hoài Đã năm mươi mùa lá Ai có nhớ tình ai ?!!!
Giấc mộng tàn thu đã vỡ rồi Tơ lòng vương vấn mãi không thôi Năm mươi năm lẻ bao thay đổi Lã lướt trên cành, lá vẫn rơi !
Lá rụng ! ... Lá rụng !...... Lá rụng !.......... Chiếc lá cuối cùng sắp rụng rơi !
Đỗ Chiêu Đức
Chú thích : (1) Bên SONG là bên song cửa (cửa sổ) (2) Nhại ý bài thơ "Hà Nội ba mươi sáu phố phường" của thi sĩ Nguyễn Bính: Hà Nội ba mươi sáu phố phường Lòng chàng như có một tơ vương Chàng qua chiều ấy, qua chiều khác Góp lại đường đi, vạn dặm đường! (3)
"...đi học trông chừng nắng." Nhà nghèo không có đồng hồ, nên chỉ xem
bóng nắng trước hiên nhà để đoán giờ mà đi học cho đừng bị trễ.
(4) Lính "Mã Tà" là Cảnh Sát thời Pháp thuộc, chuyên bắt người phạm pháp. Ở Mỹ hiện nay là "Phú Lít" (Police). (5) "Khinh bần trọng phú" là khinh nhi, coi rẻ người nghèo, và ân cần, kính trọng đối với người giàu. (6) "Môn đăng hộ đối" là Nhà cửa ngang bằng nhau, ý chỉ xứng hợp nhau về tài sản, gia thế, chứ không kể đến tình cảm con người. "Môn
đăng hộ đối sử nhân sầu" nhái ý câu thơ cuối trong bài Hoàng Hạc Lâu
của Thôi Hiệu "Yên ba giang thượng sử nhân sầu." Câu thơ có nghĩa: "Cái chuyện Môn đăng hộ đối làm cho người ta cảm thấy buồn lòng!"
Bài
thơ nầy đã được một em học sinh cũ của tôi, nhạc sĩ La Tuấn Dzũng phổ
nhạc với tựa đề "Tình Đẹp Mùa Lá Rụng" do ca sĩ Khánh Duy trình bày. Xin
bấm vào link dưới đây để nghe bài hát:
Bản quyền hình ảnh Getty Images Image caption Hãy giữ quan hệ gần gũi Một mối quan hệ thành công giữa hai người - cho dù là tình bạn, hôn
nhân, hay tình yêu - có thể là một trong những điều tuyệt vời nhất trong
đời bạn. Đó có lẽ cũng là một trong những điều khó đạt được nhất. Chẳng có công thức kỳ diệu nào giúp chúng ta thiết lập các mối quan
hệ hoàn hảo, nhưng ai cũng có thể học được vài điều từ những lời khuyên
của các chuyên gia để xây dựng các mối quan hệ tốt hơn, hay thậm chí bảo
vệ những mối quan hệ chúng ta đã có. Sau đây là một số bí quyết các chuyên gia chia sẻ.
1. Đừng ngại xung đột....
Bản quyền hình ảnh Getty Images Image caption Vậy bố sẽ làm được gì con nào? Cách bạn giải quyết các xung đột mới là điều quan trọng. Sự khác biệt và cái tôi của mỗi người chắc chắn sẽ dẫn đến sự bất đồng nhất định. Nhưng xung đột trong tình yêu, hôn nhân hay tình bạn không nhất thiết là điều tồi. Mối quan hệ của chúng ta được thúc đẩy và nuôi dưỡng bởi sự khác biệt giữa chúng ta. Bác sỹ tâm lý tư vấn cho các cặp đôi Esther Perel tin rằng sự đồng
cảm là điều quan trọng nhất để giải quyết mâu thuẫn: "nhận thấy những gì
người kia đang trải qua, thể hiện sự đồng cảm và nhận trách nhiệm bạn
cũng góp phần gây ra vấn đề mà hai người gặp phải". Thay vì tập trung vào những gì người kia làm sai, tự hỏi bản thân: "Mình đã làm điều gì sai và làm sao mình có thể thay đổi?"
2. Giữ vững bản ngã
Chúng ta rất dễ hết mình vì một mối quan hệ rồi sau đó lại cảm thấy
bạn đã đánh mất bản thân trong quá trình xây dựng quan hệ đó. Dành thời gian cho bản thân và để cho bạn đời có không gian riêng là điều thiết yếu. Hãy giữ các sở thích, mối quan tâm của bạn và giữ những điều quan
trọng đối với bạn. Hãy có những khoảng thời gian sống xa nhau và giữ cho
thời gian gần nhau thật đẹp. "Một mối quan hệ vững vàng cho phép và khuyến khích hai bên có nhiều
không gian để phát triển cá nhân," Tiến sỹ Harvey Belovski nói. "Điều này không chỉ để tránh làm bạn đời cảm thấy ngột ngạt, mà còn để nuôi dưỡng mối quan hệ lành mạnh và trưởng thành."
3. Vui cùng nhau
Lời khuyên "dành thời gian chất lượng bên nhau" là một lời khuyên cũ nhưng rất tốt. Đừng để cho mối quan hệ của bạn trở thành các chuyến đi siêu thị hay cùng nhau dọn thùng rác. Hãy dành những khoảng thời gian nhất định để tận hưởng sự đồng hành
của nhau và chia sẻ các trải nghiệm đầy hứng thú - những bữa tối thú vị,
đi thăm thủy cung cùng nhau, một buổi sáng lười biếng trên giường. Có khi thật là khó để tìm được thời gian cho bạn bè bận rộn vì vậy
hãy nghĩ đến việc xếp lịch cố định để đi chơi: như một tối đi ăn tiệm
vào ngày thứ Ba trong tuần thứ ba của tháng, hay một chuyến đi cắm trại
hàng năm.
4. Giao tiếp rõ ràng
Bản quyền hình ảnh Getty Images Image caption Giả định là mẹ của tất cả... sự hiểu lầm.
Có bao nhiêu vụ cãi cọ do những hiểu lầm nhỏ gây ra? Giao tiếp rõ ràng và có hiệu quả là chìa khóa để tránh thất vọng và xung đột. Hãy đọc đi đọc lại một tin nhắn hay email trước khi bạn gửi nó - liệu
điều bạn muốn nói có được diễn đạt rõ ràng khi viết xuống không? Nếu có chút nghi ngờ, hãy sắp đặt thời gian để nói chuyện trực tiếp hoặc qua FaceTime hay Skype.
5. Đừng trông đợi một người có thể trở thành "tất cả" đối với bạn
Chúng ta đôi khi đặt quá nhiều áp lực lên vợ/chồng hay bạn đời của
chúng ta: ta muốn họ là điểm tựa về tình cảm cũng như là người tình, bạn
thân, người tâm sự và nguồn hỗ trợ tài chính. Và đôi khi họ thất bại ở một lĩnh vực thì chúng ta đặt câu hỏi về cả mối quan hệ. Đôi khi, ta cần biết khi nào thì nên tìm đến bạn bè hay người nhà để
xin lời khuyên và chỉ dẫn, hay để khóc hết nước mắt, hơn là trông đợi
bạn đời của chúng ta làm việc đó. Cuộc hôn nhân hay tình yêu của bạn nên là mối quan hệ chính, nhưng không phải là duy nhất.
6. Cùng ăn mừng những khoảnh khắc đẹp
Cuộc đời đôi lúc rất khó khăn, nên khi những điều vui vẻ đến với ta, hãy ăn mừng thật tưng bừng. Nếu bạn của bạn mới sinh em bé, hay ông xã được lên chức sau nhiều
ngày chờ đợi, hãy mở chai rượu vang và nổi lửa làm một bữa BBQ. Ăn mừng những tin vui đưa chúng ta lại gần nhau hơn và giúp ta vượt qua thăng trầm của cuộc sống.
7. Hãy cho thấy bạn cũng yếu đuối
Muốn đạt được sự gắn bó và mật thiết, bạn phải trải lòng. Nếu bạn sẵn sàng cho thấy mình cũng yếu đuối, chia sẻ nỗi lo lắng hay
nỗi sợ hãi và yêu cầu giúp đỡ, những người khác cũng sẽ làm như vậy. Sau khi tiến hành hàng ngàn cuộc phỏng vấn, nhà nghiên cứu Brené
Brown đưa ra kết luận rằng bí quyết cho sự kết nối là khía cạnh 'mỏng
manh' của bạn: "Sẽ không có sự mật thiết nào - mật thiết về tình cảm,
mật thiết về tinh thần, mật thiết về thể xác - nếu không có sự yếu
đuối," bà nói. Như câu nói nổi tiếng của Leonard Cohen [nhà văn, nhà thơ và nghệ sỹ Canada đã quá cố], chính những vết rạn để ánh sáng lọt vào.
8. Thể hiện lòng tốt và lòng biết ơn
Chúng ta có thể coi người ta yêu quý là nghiễm nhiên nên điều quan
trọng là đưa ra những lời nói và hành động thể hiện lòng tốt, và thể
hiện lòng biết ơn khi những người khác làm điều tốt cho bạn. Nếu bạn đang nghĩ đến ai đó, hãy gửi một tin nhắn hay email để cho họ biết. Nếu bạn thân hay bạn đời của bạn có một cuộc hẹn quan trọng với bác
sỹ hay một sự kiện căng thẳng ở cơ quan, hãy liên hệ để hỏi thăm sau đó. Nếu bạn của bạn ốm, gửi cho họ một bức thiệp chúc mau khỏe. Những cử chỉ nhỏ thường có tác động lớn.
9. Đừng quá bận tâm về chuyện bạn đã tìm được 'người ấy' hay chưa
Nhiều người nói rằng chúng ta phải chờ đợi cho tới khi gặp "người ấy". Chuyên gia tâm lý Esther Perel thì nói điều này có thể làm những
người đang hò hẹn ở kỷ nguyên số cảm thấy tê liệt và không dám quyết
định: làm sao ta biết ta đang ở bên "người ấy" khi có hàng triệu những
bạn tri kỷ tiềm năng trên đời này? Sự thực, theo Esther, là chúng ta không thể biết được. Chúng ta cần nhớ rằng "không có người 'duy nhất trên đời'. Chỉ có
người bạn lựa chọn và những gì bạn chọn để xây dựng cùng người đó." Thành công hay thất bại không phụ thuộc vào chuyện họ có là "người
ấy" của bạn hay không mà vào chuyện hai người có hợp nhau và bạn có sẵn
sàng bỏ công để xây dựng quan hệ không. Hình ảnh có bản quyền của :Getty Images Từ BBC.com
Các nhà khoa học đang lặp lại thông điệp mà họ đã gửi đến nhân loại 25 năm trước, chỉ là ở mức độ khẩn cấp hơn… Năm 1992, 1575 nhà khoa học lỗi lạc nhất thế giới, trong đó có 99
người từng đoạt giải Nobel, đã ký tên vào một lời cảnh báo về tình trạng
Trái Đất và gửi tới các vị nguyên thủ quốc gia: “Nhân loại và tự nhiên đã ở vào thế xung đột mãnh liệt.
Những hoạt động của nhân loại đã phá hoại nghiêm trọng môi trường và
những tài nguyên trọng yếu, mà kiểu phá hoại này thường là không thể
khôi phục lại. Nếu không kiểm điểm lại thì rất nhiều hoạt động của chúng
ta sẽ đặt xã hội nhân loại và các loài động thực vật vào tình thế cực
kỳ nguy hiểm. Hơn nữa có thể còn khiến cả thế giới đầy sinh cơ này trở
thành nơi không thể duy trì bất kỳ phương thức sự sống nào mà chúng ta
biết. Nhằm tránh những xung đột sắp tới, việc cải biến về bản chất
(những hoạt động của con người) đã vô cùng cấp bách.” Hơn 2 thập kỷ đã trôi qua, liệu tình hình đã thay đổi gì hay chưa? Có, nhưng theo chiều hướng xấu đi, và xấu đi rất nhiều! Tháng 11/2017, các nhà khoa học lại tiếp tục đưa ra lời kêu gọi
khẩn thiết lần thứ 2 với danh sách chữ ký lên đến 15.372. Đây có thể
được coi là bài viết khoa học chính thống có được sự hậu thuẫn lớn nhất
từ giới khoa học. Dưới tựa đề rất nghiêm túc: “Lời cảnh báo của các nhà khoa học thế giới đối với nhân loại: Cảnh báo lần 2”, các tác giả viết: “25 năm sau lời kêu gọi thứ nhất, chúng tôi nhìn lại và đánh
giá phản ứng của con người với những dữ liệu có được. Từ năm 1992,
ngoài việc làm ổn định tầng ôzôn bình lưu, nhân loại đã không làm đủ những gì cần thiết để giải quyết các vấn đề môi trường cơ bản đã được báo trước. Đáng báo động là hầu
hết những vấn đề ấy đang trở nên nghiêm trọng hơn rất nhiều. Đặc biệt
rắc rối là xu hướng biến đổi khí hậu do con người gây ra và khí thải nhà
kính ngày càng tăng do việc đốt nhiên liệu hóa thạch, phá rừng, và sản xuất nông nghiệp, nhất là việc chăn nuôi các động vật nhai lại để lấy thịt. Hơn nữa chúng ta còn gây ra sự tuyệt chủng hàng loạt. Trong
540 triệu năm qua, đây là lần thứ 6 các sinh vật sống có thể bị hủy diệt
hoặc ít nhất sẽ bị tuyệt chủng vào cuối thế kỷ này.” (ảnh: JPL/NASA)Nói tóm lại: Trái Đất đang chết, và nhân loại có thể sẽ chịu
chung số phận đó. Chúng ta có thể làm gì? Con người đã rất cố gắng dùng
khoa học và pháp luật để bảo vệ môi trường vật chất và kiềm chế hành vi
của những người khác. Nhưng kết quả mấy chục năm bảo vệ môi trường đã
cho thấy rõ cách làm này hoàn toàn vô dụng. Chúng ta hãy thử suy ngẫm xem, nền văn minh của nhân loại đã
xuất hiện và tồn tại trong yên ổn được vài ngàn năm, vậy vì sao mà chỉ
trong khoảng 100 năm qua, các vấn đề môi trường lần lượt xuất hiện và đe
dọa tới chính sự tồn vong của loài người? Chúng ta đã rẽ lối sai ở đâu
mà đi tới kết cục như ngày hôm nay? Nguyên nhân sâu xa của vấn đề có thể làm bạn phải ngạc nhiên, nhưng trước hết chúng ta hãy bắt đầu từ cái trực quan nhất:
Ngày nay, khoa học hiện đại đã thẩm thấu vào hầu như mọi lĩnh
vực có liên quan tới cuộc sống con người. Tuy nhiên, sự phát triển của
khoa học do con người đóng vai trò chủ đạo lại có những thiếu sót rất
lớn, có thể kể ra vài ví dụ:
James Watt phát minh ra động cơ hơi nước, từ đó đã mang lại
cho Cách mạng Công nghiệp một thời đại mới sử dụng nguồn nhiên liệu hóa
dầu với quy mô lớn. Ai cũng không thể nghĩ được rằng nhân loại 200 năm
sau sẽ vì vậy mà rơi vào khó khăn do hiệu ứng nhà kính.
Các sản phẩm nhựa mang đến sự tiện lợi cho con người trong rất
nhiều lĩnh vực, nhất là làm bao bì, đồ gia dụng… nhưng nhựa thải ra
ngoài môi trường gây ô nhiễm. Đặc biệt, nhựa ngoài đại dương bị vỡ dần
thành các vi hạt, lẫn vào muối, nước và bị các sinh vật biển ăn vào cơ
thể, rốt cuộc đang theo chuỗi thức ăn mà quay lại bữa cơm của chính
chúng ta.
Thuốc diệt cỏ được nông dân xem như món quà vì nó giúp loại bỏ
cỏ dại nhanh chóng. Nhưng các động vật sống dưới đất và côn trùng cũng
bị thuốc độc tiêu diệt. Chưa nói đến việc cỏ ngày càng kháng thuốc,
thuốc diệt cỏ gây ô nhiễm cho đất và nước, rồi cuối cùng lại gây ô nhiễm
cho thực phẩm.
Khi Einstein phát hiện ra phương trình chuyển hóa giữa năng lượng và khối lượng (E=MC2), ông không thể ngờ vài chục năm sau, vũ khí hạt nhân lại trở thành thanh gươm treo lơ lửng trên đầu nhân loại…
(ảnh: bìa tạp chí Times)
Rất nhiều người hiện nay đã coi khoa học hiện đại như chân lý
một cách không tự biết, nhưng thật ra từ khoa học (science) bắt nguồn từ
trong chữ La-tinh, nghĩa nguyên gốc là “học vấn”, căn bản là chuyện
khác với chân lý. Điểm mấu chốt là: cơ sở triết học của khoa học thực chứng
phương Tây đã phân chia thế giới hoàn chỉnh thành hai phạm trù độc lập:
vật chất và tinh thần, do đó quan niệm về tự nhiên được thiết lập đã
phân tách con người và tự nhiên, con người và thế giới, tâm và vật. Trên cơ sở này, hoạt động tinh thần nằm ngoài tầm mắt của khoa
học thực chứng hiện đại, đạo đức lại chỉ là thuyết giáo thuần túy không
có cơ sở vật chất, con người và tự nhiên cũng không còn là một thể hoàn
chỉnh. Một trong những hậu quả của nó chính là sự đối lập giữa con người
và tự nhiên. Nhưng khoa học cũng chỉ là công cụ, dùng bao nhiêu thuốc trừ
sâu, đốn bao nhiêu cây… rốt cuộc vẫn là quyết định nằm trong tay con
người. Người ta thường chỉ nhìn thấy môi trường bị hủy hoại và khoa học
là thủ phạm, mà không thấy rằng tinh thần của con người cũng đã bị ô nhiễm nghiêm trọng – ở tất cả các lĩnh vực như tín ngưỡng, tư tưởng, quan niệm, dục vọng. Nói cách khác:
Nhà hoạt động từ thiện Ba Lan nổi tiếng, bà Janina Ochojska, từng nói một cách thẳng thắn về sự vô lý trong kinh tế học: “Người ta sống và tin rằng có một cái ti vi cũ là bi kịch.
Nhưng khi có ti vi màn hình phẳng, thì tôi lại phải có cái phẳng hơn
nữa, ngay sau đó lại là một cái to hơn nữa. Anh có nhà, thì phải có thêm
cái nho nhỏ ở quê, còn nếu anh giàu hơn, thì ở Tuscany hay Provence.
Tuần tự như thế. Tôi đọc báo thấy có cặp vợ chồng ly dị và cãi nhau vì 7
cái nhà! Và tôi bắt đầu tưởng tượng nếu mình có 7 cái nhà, tôi sẽ phải
có cả máy bay để bay qua bay lại. Trong mỗi căn nhà tôi sẽ phải có cùng
từng ấy thứ quần áo, tôi không thể muốn mặc quần đen mà nó lại đang nằm ở
thành phố khác. Biết bao nhiêu đồ đạc!? Và tôi có thể sử dụng hết được
không, để biện minh cho sự tồn tại của chúng?” “Mỗi ngày có 26 ngàn người chết đói. Nhưng đồng thời thực
phẩm lại được sản xuất mỗi ngày một nhiều hơn, chỉ để những người giàu
có thể vứt đi nhiều hơn và nhiều hơn nữa. Những người giàu – nghĩa là có
cả chúng ta,” bà chia sẻ. Quả đúng là vậy, loài người
đang lãng phí khoảng 1/3 lượng thức ăn có được mỗi năm, theo tổ chức
Lương thực và Nông nghiệp của Liên Hiệp Quốc. Một nhà máy đốt rác thải và quang cảnh khu vực xung quanh ở Bangladesh (ảnh: Foundation for Deep Ecology)Nhà văn nổi tiếng Mạc Ngôn cũng từng có bài viết cảnh tỉnh nhân loại: “Với
dục vọng bị kích thích của con người, sự phát triển của khoa học kỹ
thuật đã đi chệnh khỏi quỹ đạo thông thường là để phục vụ nhu cầu sức
khỏe của con người, thay vào đó là điên cuồng phát triển dưới sự dẫn
động của lợi nhuận để đáp ứng – kỳ thực là nhu cầu bệnh hoạn của một số
ít người giàu có”. Sau khi tinh thần bị ô nhiễm, con người sẽ biến thành ngu muội,
ích kỷ, cuồng vọng. Sau khi hành vi của bản thân tạo thành ô nhiễm môi
trường, không hề tĩnh tâm lại để suy xét lại xem bản thân mình sai chỗ
nào, mà lại tìm nguyên nhân ở môi trường. Nhìn thấy nước biến thành nước
bẩn, người ta liền đem vật ô nhiễm trong nước lắng xuống rồi loại bỏ;
nhìn thấy thứ gì đó biến thành hôi thối liền đốt bỏ, cho rằng môi trường
không nhìn thấy đã được cải thiện rồi. Lâu dần các nhà khoa học mới
phát hiện không khí cũng biến thành bẩn…
Vào khoảng năm 200 SCN, nếu lạc vào một thôn làng bình thường ở nước Anh và hỏi một người nông dân rằng “Anh là ai?” thì người ấy sẽ không ngần ngại mà nói “Tôi là một người Kitô.”
Câu trả lời như vậy có thể làm rất nhiều người hiện đại ngạc nhiên. Tuy
nhiên, vào thời kỳ đó, những người có câu trả lời như vậy sẽ chiếm đại
đa số người dân Anh và châu Âu, không kể nam nữ, già trẻ, giàu nghèo,
quý tộc hay thường dân. Ở thời đại đó, từ trong tín ngưỡng, con người nhận thức được
mối quan hệ của bản thân với Thần linh, vũ trụ, gia đình và xã hội. Tín
ngưỡng chiếm một phần lớn sinh hoạt và trở thành một chuẩn tắc trong mọi
tư tưởng và hành vi của con người. Trong cuộc sống khi đó, phần quan
trọng nhất chính là mối liên hệ giữa người với Thần linh. Bức “Chúa trời tạo ra Adam” tại nhà nguyện Sistine (Ảnh: Wikipedia)Do giao thông cũng không phát triển, đa số người dân sống trong
các thôn làng nhỏ. Họ đều cho rằng, ở dưới gầm trời, đều là đất của
Thần, tất cả mọi người đều là tin vào Thần. Tuổi thọ thời đó có thể ngắn
hơn bây giờ, tuy nhiên, từ trong tín ngưỡng, mọi người đều có chính tín
kiên định rằng cuộc sống của họ trên địa cầu không phải quá quan trọng,
nó chỉ được xem là một “khảo nghiệm” ngắn ngủi của Thần đối với họ. Nếu
như họ đạt chuẩn, vượt qua khảo nghiệm, sinh mệnh có thể đạt đến vĩnh
hằng, đó mới chính là ý nghĩa thật sự của cuộc sống. Mọi người suy nghĩ
rất giản đơn, có rất ít dục vọng cá nhân. Vài trăm năm sau đó, khoảng năm 1000, với sự phát triển của
giao thông và thương mại, nhận thức của con người về bản thân bắt đầu có
sự thay đổi. Khi giới thiệu bản thân, họ sẽ nói: “Tôi là người Phổ,” hoặc “Tôi là người Pháp”
v.v. Tại thời điểm này, người châu Âu bắt đầu nghĩ rằng yếu tố quan
trọng nhất đại biểu bản thân chính là quốc gia, tín ngưỡng tôn giáo đã
bị đẩy ra phía sau. Khi lịch sử tiến vào những năm 1600, phong trào Khai sáng bắt
đầu nổi lên ở châu Âu. Người ta bắt đầu thách thức các tư tưởng truyền
thống, hình thái xã hội vốn có và thể chế quân chủ. Người ta bắt đầu
“dũng cảm” thực hiện “theo đuổi tự ngã” (cái tôi cá nhân), tin tưởng
rằng thông qua năng lực và “lý tính” của bản thân, có thể thay đổi được
vận mệnh và thế giới. Từ lúc này, nhận thức của mọi người về bản thân
cũng dần dần bị hạn cuộc trong cái “ngã” của riêng mình và dần đánh mất
quan hệ của bản thân với thế giới bên ngoài. Từ thế kỷ 17 đến 19, cuộc vận động Khai sáng và cuộc Cách mạng
Công nghiệp đã làm thay đổi hoàn toàn hình thái xã hội, kèm theo đó là
làn sóng công nghiệp hóa, đô thị hóa… đã làm cho ý thức tư tưởng của con
người cũng âm thầm biến đổi theo. Đặc biệt, Thuyết Tiến Hóa do Darwin đề xuất vào giữa thế kỷ 19
và từ từ len lỏi vào các trường học trong thế kỷ 20 đã trở thành cơ sở
để Thuyết Vô Thần thay đổi mạnh mẽ hơn nữa quan niệm tín Thần của nhân
loại từ hàng ngàn năm nay. Là một con người mà nói, tin Thần hay không tin Thần là sự lựa
chọn của cá nhân người đó. Nhưng trong lịch sử, từng có những chính phủ
dùng thủ đoạn cưỡng chế nhồi nhét Thuyết Vô Thần trong toàn xã hội, đàn
áp tự do tín ngưỡng, làm cho hệ thống giá trị xã hội truyền thống sụp
đổ, từ đó dẫn tới toàn xã hội trượt xuống vũng bùn của chủ nghĩa vật
chất, phóng túng dục vọng. Ô nhiễm không khí ở Bắc Kinh, việc sử dụng khẩu trang lọc không khí đã trở nên phổ biến (ảnh: Kelvin Frayer/Getty Images)Ví dụ như ở Trung Quốc vào thế kỷ 20, từng có một thời mà trào lưu tư tưởng cực tả khá mạnh mẽ, người ta cho rằng tôn giáo là “thuốc phiện của tinh thần”, cho rằng “thiện hữu thiện báo, ác hữu ác báo”
là mê tín. Trải qua vài chục năm ngắn ngủi với các cuộc vận động chính
trị liên miên, người dân Trung Quốc dần mất đi tín ngưỡng và các giá trị
đạo đức, đời sống tinh thần trở nên nghèo nàn đến đáng thương. Khi con
người không còn tin tưởng “trên đầu ba thước có Thần linh” thì
cũng chính là đã mất đi ước thúc về đạo đức, chuyện gì cũng dám làm.
Pháp luật có đặt ra nhưng khi không có ai giám sát, người ta vẫn sẽ làm
điều xấu. Và khi đạo đức, tinh thần bị hủy hoại thì vật chất, môi trường
sống cũng xuống cấp theo. Hiện giờ nhắc tới thực phẩm bẩn, người ta sẽ
nhớ đến điều gì? Hàng Trung Quốc. Ô nhiễm bụi mịn trong không khí ở đâu
cao nhất thế giới? Bắc Kinh. Hơn 80% nước ngầm ở đất nước này bị ô nhiễm
nghiêm trọng, không thể trực tiếp sử dụng (theo 1 báo cáo của chính phủ
năm 2016). Những hình ảnh về các dòng sông ở Trung Quốc đã đổi màu vì
hóa chất làm người ta phải bàng hoàng… Khi không tin vào ý nghĩa nhân sinh, không tin làm việc xấu sẽ
có báo ứng, thì thường làm việc gì cũng đều không tính đến hậu quả, vì
mục đích mà không từ thủ đoạn. Đây có lẽ cũng chính là một trong những
nguyên nhân sâu xa của vấn nạn môi trường hiện nay.
Quay lại lời cảnh báo của hơn 15.000 nhà khoa học: “Nhân loại đã không làm đủ những gì cần thiết để giải quyết các vấn đề môi trường”. Mặc
dù đã có không ít các ý tưởng, dự án và phát minh để làm sạch nước,
không khí và sử dụng năng lượng bền vững… nhưng chẳng thấm vào đâu so
với tốc độ hủy hoại và tận diệt thiên nhiên hiện nay. Cuộc chiến đặt ra
trước mặt chúng ta không chỉ hạn cuộc trong khoa học, mà chủ yếu hơn là
về vấn đề nhận thức – mà mỗi con người sống trên Trái Đất đều góp một phần trong đó. Con đường để thực sự giải quyết vấn đề phá hoại môi trường
chính là quy chính nhân tâm, đối đãi với sự vật theo quy luật tự nhiên,
giữa người với người cần hành sự theo quy phạm đạo đức. Nếu như ai cũng
có thể làm được như thế, kỳ tích có thể sẽ xuất hiện, giúp con người
không bị đào thải khi cả vật chất và tinh thần bị ô nhiễm quá giới hạn. Nhân loại cần những gì để duy trì sự tồn tại? Là không khí, ánh
sáng mặt trời, thực vật và nước, còn lại những thứ khác đều là xa xỉ
phẩm. Nhà cửa và quần áo thì chỉ cần đủ dùng… Khi tiêu thụ ít đi, bớt
chạy theo dục vọng xa hoa phù phiếm, chúng ta mới không phải lao tâm khổ
tứ để kiếm tiền mua sắm, mới tìm được không gian tự do thực sự để an
hưởng kiếp nhân sinh. Phong Trần (t/h)
