Ðầu
năm 1966, đèn Sài Gòn ngọn xanh, ngọn đỏ vì dọc theo đường Hai Bà
Trưng từ Công trường Mê Linh chạy dài tới chân Cầu Kiệu ban đêm
mà sáng trưng như ban ngày. Trời mới dứt cơn mưa, sụp tối, tui
còn thấy đường để đi dọc bờ tường nghĩa trang Mạc Ðĩnh Chi bắt
dế lửa về cho nó đá với dế than của mấy thằng chung xóm. Con
đường Hai Bà Trưng sáng trưng nhờ dãy đèn thủy ngân cao áp.
Cuối
năm đó, ba tui đổi về Bưu Ðiện Mỹ Tho, tui theo về quê cũ. 9
giờ đêm Mỹ Tho, trời tối hù. Không có ngọn tỏ đâu mà đèn lu
câm hè. Vì toàn là đèn néon dài 1.2 m, vàng vọt cái cháy,
cái không.
Ðêm
quê người cuối năm, sau vài ly rượu đỏ, tui lại thả hồn về
thuở hàn vi quê cũ. Tui nhớ chợ bông Mỹ Tho ngay khúc Vườn hoa Lạc
Hồng ngày xưa đó. Giờ đã đổi tên thành Công viên Thủ Khoa
Huân.
Chợ
bông cuối năm, mỗi độ Xuân về, nằm cuối đường Gia Long, từ ngã
ba đường Lê Lợi kéo dài tới đường Trưng Trắc. Ðường Lê Lợi là
con đường nhiều me nhứt Mỹ Tho. Ðường Trưng Trắc là đường có
nhiều quán ăn nhứt Mỹ Tho, là những căn nhà sàn dọc theo bờ
kinh Bảo Ðịnh. Sau 75, có người kêu là sông Bảo Ðịnh. Kêu như
vậy là trật lất. Sông, rạch là do thiên nhiên. Kinh, mương là do
con người đào. Kinh Bảo Ðịnh là do dân phu đời Gia Long đào
(1819).
Chợ
bông nhóm từ 20 tháng Chạp cho tới trưa Ba Mươi. Năm nay chỉ tới
trưa 29 thôi; vì không có 30. Ghe chở cây hạnh, cây tắc, cây mai,
bông cúc, mồng gà, ớt kiểng, thược dược, vạn thọ… từ Cái Mơn, Chợ
Lách, Cái Bè đậu ken chật bến nước dưới mé sông. Cái chợ bông này
xưa là ga xe lửa Mỹ Tho – Sài Gòn. Bà con mình từ nơi khác đi
đò xuống đây mướn phòng ngủ Mê Giang, Ðịnh Tường ngủ một đêm
rồi rạng sáng mai leo lên xe lửa đi Sài Gòn.
Tui
nghe má tui kể sơ sơ là hồi xửa, hồi xưa ông sở, ông sơ của tui
là người yêu nước hết biết. Ổng đã từng nghe lời triều đình
Huế vô thành Mỹ Tho mà tử thủ, chờ Tây tới. Lúc đi, ổng còn
ngoái lại dặn bà sở, bà sơ của tui là: “Chẻ tre bện sáo cho dày. Ngăn ngang sông Mỹ có ngày gặp nhau”.
Tuy nhiên, liên quân Pháp và Tây Ban Nha tấn công thành Ðịnh Tường
bằng 2 mũi. Một đi theo kinh Bảo Ðịnh từ Tân An xuống. Tới Trung
Lương, tàu chiến của Tây bị đại bác triều đình thụt trúng. Trung tá
Bourdais chết ngay tại trận. Hai là từ vàm Kỳ Hôn đánh ra. Quân xâm
lược trang bị tối tân hơn nên ngày 14/04/1861 thành Ðịnh Tường thất
thủ. Quan hộ đốc Nguyễn Công Nhàn phải bỏ thành mà chạy.
Thất trận quân lính hy sinh nhiều vô số kể mà còn bị ông Học Lạc làm thơ chọc quê nữa chớ: “Có
quan hùng dũng Nguyễn Công Nhàn. Hùng dũng nhưng mà lại nhát gan. Giặc
tới Bến Tranh run lập cập. Tàu vô cửa Tiểu chạy bò càng. Mưu thần trước
biết ngang sông chắn. Kế dữ sau toan đóng cũi hàng. Thất thủ muốn liều
cho vẹn tiết. Ngặt vì con vợ bận chưa an!”.
Ông
Học Lạc là ai mà dám chọc quê thủ lãnh của ông sở, ông sơ tui
như vậy chớ? Té ra ổng cũng là một người yêu nước. Thấy quân
mình bị thua nên ổng nóng ruột đấy thôi.
Học
Lạc, sinh năm Nhâm Dần, 1842, năm Thiệu Trị thứ hai. Ông tên thật là
Nguyễn Văn Lạc, người làng Mỹ Chánh, tỉnh Mỹ Tho. Nhà nghèo, nhưng học
giỏi, ông được triều đình tuyển vào ngạch học sinh (cấp lương cho đi
học, như bây giờ có học bổng vậy). Do đó, người ta gọi ông là “học
sinh Lạc”, dần dần rớt mất chữ “sinh”, chỉ còn lại hai chữ “Học Lạc”.
Học
giỏi, nhưng thi hoài không đậu. Rồi thời cuộc nhiễu nhương, năm
1862, triều đình Huế ký hòa ước Nhâm Tuất, nhường ba tỉnh miền Ðông cho
Pháp. Học Lạc không còn thiết tha gì đến chuyện thi cử nữa. Ông bỏ
làng Mỹ Chánh, tản cư về chợ Thuộc Nhiêu. Ông làm tới 3 nghề thầy
để mưu sinh: thầy giáo, thầy thuốc và thầy bói cho đến cuối
đời. Học Lạc mất vào năm Ất Mão (1915), thọ 63 tuổi.
Thơ
của Học Lạc viết theo thể Ðường Luật đã khó; mà ông lại cắc
cớ gieo vần trắc nữa. Thiệt là đáng nể! Chuyện rằng, Học Lạc
làm hương văn. Ðình làng cúng Kỳ Yên, mỗi hương chức góp một mâm xôi
có đề tên. Mâm xôi của ông chỉ đề có hai chữ: “Thằng Lạc”. Làng
bắt lỗi, ông làm bài thơ “Tạ hương đảng” để xin lỗi ban hộ tề. Nhưng
lời lẽ vẫn châm biếm, xỏ xiên. “Vành mâm xôi, đề: “Thằng Lạc”. “Nghĩ
mình ti tiện không đài các. Văn chương chẳng phải thứ mèo quào. Danh
phận không ra cái cóc rác. Bởi thế bơ thờ thẹn núi sông. Dám đâu vúc vắc
ngạo cô bác!”
Mà
tại sao tui lại lục lọi, tìm hiểu về một nhà thơ trào phúng
đất Mỹ Tho không thua kém gì Tú Xương đất Bắc (1870-1907)? Chẳng
qua, thuở đó, mới lớn tui đã đeo đuổi một người em năm cũ.
Nhà em ở ngã tư đường Học Lạc và Ðốc Binh Kiều, gần nhà đèn,
phía bên kia Cầu Quay. (Cầu Quay quay hai kiểu. Ðúng mười hai giờ
trưa thì cả hai phần đầu cầu được máy điện xoay cho nó xếp vào bờ kinh.
Hai là nhịp giữa được tách ra và kéo lên cao như cái nóc nhà để có độ
cao cho tàu bè qua lại kinh Bảo Ðịnh).
Thuở mới “dê” em, tui đã thề thốt lung tung là: “Chừng nào cầu Quay nọ thôi quay. Thì qua với bậu mới dứt dây cang thường”.
Ðạo cang thường thường dùng để chỉ tình cảm vợ chồng. Vì hồi xưa thay
thế bến đò Ðiều Hòa nối hai bờ kinh Bảo Ðịnh, vào năm 1890, Tây
cất cầu sắt tên là Cầu Quay Mỹ Tho là một kiến trúc Eiffel. Năm 1938,
Cầu Quay sập, Tây xây lại cầu đúc. Cái dạ cầu nó cao lên; tàu
đò qua lại phẻ re nên không cần quay nữa. Bây giờ cầu hết quay
rồi; “dê” em mà muốn em tin thì phải kiếm cái khác mà thề.
Thề dưới sông sợ ma da, hà bá nó kéo giò thì leo lên đường rầy
xe lửa mà thề như ông Bình Nguyên Lộc trong truyện ngắn: “Xe lửa
Mỹ bung vành”.
“Chừng nào xe lửa Mỹ bung vành. Tàu Tây kia lủng đáy, anh mới đành xa em!”.
Tui thấy tàu Tây lúc đó bằng cây cũng đâu chắc chắn gì? Tui
thấy thay chữ “tàu Tây kia lủng đáy” bằng “tàu Tây kia liệt
máy” thì hay hơn. Vì thời đó xe lửa Mỹ và tàu Tây chạy bằng
máy hơi nước khó liệt lắm. Có nồi súp de, chỉ cần chụm củi
là máy chạy, biết tới chừng nào mới liệt?
Tưởng
thề như vậy cắt không đứt, bứt không rời; là cứng khừ. Thề
ác liệt như thế em mới chịu tin cho hun một cái nhe.
Ở tù cải tạo về, tui vọt
luôn ra cửa Tiểu. Tui đành đoạn đi luôn cho tới tận bây giờ. Lời
thề tui đã gởi cho gió ngàn bay. Lỗi tại tui muôn phần. Tui đã
lỗi thề với em từ độ ấy. Hu hu!
Người Nhật cũng có một truyền
thống tương tự với người Việt vào dịp chuyển giao năm cũ – năm mới, đó
là tiệc Tất niên. Trong khi người Việt thường ăn bữa cơm tất niên với
gia đình, hoặc bạn bè thân vào ngày cuối cùng của tháng Chạp, người Nhật
dành dịp này để ngồi cùng với các đồng nghiệp, những người đã cùng họ
trải qua một năm làm việc khó khăn nhưng đầy cống hiến.
Bữa tiệc của những lời cảm ơn
Bữa tiệc tất niên của người Nhật có nguồn
gốc khá lâu đời. Nó xuất phát từ những bữa tiệc cuối năm được tổ chức
từ thời Muromachi (vào thế kỷ 15) dưới hình thức những bữa tiệc với thi
ca và tiệc rượu kết hợp. Đến thời Edo, những bữa tiệc cuối năm này phát
triển thành những bữa tiệc với nhiều đồ uống như hiện nay. Từ thời xa
xưa, những bữa tiệc cuối năm đã là nơi người Nhật cùng nhìn lại một năm
đã qua, trao lời cảm ơn đến những người đã giúp đỡ họ trong năm vừa qua.
Bonenkai của thời hiện đại vẫn giữ ý
nghĩa truyền thống đó. Nhưng nó còn mang thêm một nét ý nghĩa khác. Bữa
tiệc trở thành dịp để tất cả mọi người, đặc biệt là các bạn bè, đồng
nghiệp cùng làm chung một công ty có thể quên đi những căng thẳng, khó
khăn trong năm cũ và để bắt đầu một năm mới thuận lợi hơn.
Ở đâu? Khi nào? Như thế nào?
Đó cũng là lý do tại sao, ở Nhật vào
những ngày cuối năm, không khí ở nhà và ở công sở đều vô cùng nhộn nhịp.
Các công ty sẽ sắp xếp lịch làm việc để có thể tổ chức bữa tiệc ý nghĩa
này cho toàn thể nhân viên.
Những bữa tiệc Bonenkai này thường được
tổ chức ở những không gian tương đối rộng rãi đủ chỗ cho mọi người cùng
tụ họp. Nhưng đó cũng cần là một nơi ấm cúng để không khí của bữa tiệc
được vui vẻ và thân thiết. Các công ty Nhật thường tổ chức trong chính
phòng họp, khách sạn nhưng nhiều nhất là trong các quán bar cổ truyền
Izakaya của Nhật Bản.
Về chi phí, các công ty cũng thường lập
một hóa đơn chung để chi trả cho bữa tiệc nhằm khuyến khích càng nhiều
nhân viên tham dự càng tốt. Trong trường hợp công ty không thanh toán,
hóa đơn sẽ được chia đều cho mỗi người. Điều này sẽ những người tham dự
có thể ăn uống thoải mái.
Thời tiết của những ngày cuối năm thường
rất lạnh giá, nên các bữa tiệc Bonenkai thường diễn ra xung quanh những
nồi lẩu nóng hổi.
Tuy nhiên, đồ ăn trong bữa tiệc không thể
thiếu những món ăn truyền thống vào dịp chuyển giao này. Đặc biệt phải
kể tới món mì kiều mạch Toshikoshi soba với sợi mì dai và dài tượng
trưng cho sự trường thọ và sức khỏe dẻo dai. Đó cũng là lời cầu chúc phổ
biến cho một năm mới đang đến rất gần.
Không thể thiếu của bữa tiệc cuối năm
chính là những loại đồ uống có cồn như bia, rượu. Đây là một trong những
bữa tiệc mà người Nhật cho phép mình được quên đi mọi công việc và
uống thoải mái, thậm chí họ cho phép mình được uống đến say. Các bữa
tiệc Bonenkai vì thế cũng thường được tổ chức vào tối thứ sáu hoặc tối
thứ bảy, để các nhân viên có được những ngày nghỉ ngơi sau đó.
Rượu bia trong dịp này giúp người Nhật
cùng nhau “xí xóa” và “quên đi” những căng thẳng, khó khăn và những điều
không tốt trong năm vừa qua. Nhưng nó còn có một tác dụng khác thú vị
hơn. Hãy khám phá trong phần tiếp theo.
Có thể tạm quên mọi thứ bậc
Bạn cũng biết xã hội Nhật Bản rất coi
trong tôn ti và các phép lịch sự. Đó là lý do vì sao, trong các doanh
nghiệp, công ty luôn có sự phân chia cấp bậc rất rõ ràng. Các nhân viên
luôn phải tuân thủ những quy tắc về lễ nghi trong khi giao tiếp với đồng
nghiệp, đặc biệt là cấp trên của mình nơi công sở.
Tuy nhiên, ở buổi tiệc Bonenkai này, người Nhật lại có một quy tắc khác – chính là “nới lỏng tất cả những quy tắc thông thường”.
Điều này đồng nghĩa với việc các nhân viên có thể thoải mái hơn trong
giao tiếp với cấp trên. Họ không cần giữ nghiêm những quy tắc về tôn ti
trên bàn tiệc. Ở nhiều công ty, các lãnh đạo còn khuyên nhân viên của
mình thay đổi cách xưng hô để có thể thoải mái trò chuyện và ăn uống
cùng nhau. Sự tạm thời xóa bỏ những quy tắc về lễ nghi này giúp hạ những
rào cản giữa các cá nhân và đưa họ tới gần nhau hơn.
Bữa tiệc Bonenkai thường bắt đầu với màn
chúc mừng bằng rượu. Mọi người sẽ cùng nâng ly. Các bậc tiền bối trong
công ty thường có một bài phát biểu ngắn để khai mạc bữa tiệc. Tuy
nhiên, các nhân viên sẽ không phải chờ đợi lâu để cùng hô “Kanpai!”. Đây cũng chính là thời điểm không khí tiệc tùng bắt đầu.
Ảnh: Japan.net.
Trong tiệc Bonenkai, người Nhật thường tổ
chức rất nhiều trò chơi nhỏ hay hát karaoke. Tuy nhiên đa số mọi người
thích dành thời gian để uống rượu và trò chuyện cùng nhau.
Vui và say nhưng vẫn phải đúng mực
Với bản tính kín đáo có phần khép mình
của người Nhật chốn công sở, rượu không phải là yếu tố duy nhất giúp
người Nhật “hạ” sự phòng thủ tâm lý của mình. Sự đúng mực chính là sự đảm bảo lớn nhất cho người Nhật trong những bữa tiệc như thế này.
Trước hết, việc hạ bỏ thấp những chuẩn
tắc về xưng hô hay nghi lễ không đồng nghĩa với việc quên đi sự tôn
trọng với người khác. Người Nhật thể hiện sự tôn trọng của mình trong
việc rót và tiếp rượu cho những người xung quanh. Một trong những nguyên
tắc cơ bản của bàn tiệc là khi tiếp rượu hay nhận rượu từ ai đó bạn
luôn phải dùng cả hai tay để nâng bình hoặc chén. Bên cạnh đó, bạn
thường xuyên để ý để tiếp rượu khi chén của người bên cạnh đã cạn. Đó
chính là phép lịch sự trên bàn rượu.
Tuy nhiên, ở Nhật không hề có văn hóa “ép rượu”
như ở một số nước khác. Bạn có thể uống bao nhiêu là tùy thuộc vào khả
năng và nguyện vọng của bạn. Khi bạn cảm thấy mình đã uống đủ và muốn
dừng lại, rất đơn giản, bạn chỉ cần để lại một chút đồ uống trong cốc
của mình. Bên cạnh đó, người Nhật luôn khuyến khích nhau uống vừa đủ để tránh việc bốc đồng gây sự với đồng nghiệp hoặc ngủ quên trên tàu.
Một trong những quy tắc quan trọng nhất cần nhớ khi tham gia tiệc Bonenkai chính là “bất kì điều gì xảy ra ở bonenkai, sẽ để nó lại bonenkai”.
Quy tắc bảo mật thông tin này là sự tôn trọng cao nhất dành cho những
đồng nghiệp trong công ty. Người Nhật sẽ không bao giờ tiếp tục những
câu chuyện trên bàn rượu một khi đã trở lại với cuộc sống bình thường.
Họ coi Bonenkai là nơi để trải lòng, lắng nghe và thấu hiểu, chứ không
phải để có những câu chuyện phiếm để trao đổi làm quà nơi công sở.
Làm việc nghiêm túc, vui hết mình – Uống có trách nhiệm – Luôn tôn trọng người khác trong mọi hoàn cảnh.
Người Nhật vẫn luôn gìn giữ những phẩm chất quý giá này dù là trên bàn
tiệc. Phải chăng đây chính là lý do Bonenkai luôn là một trong những
hoạt động được chờ đợi nhất dịp cuối năm. Và nó đã trở thành một phần
không thể thiếu trong cuộc sống tinh thần của người dân ở Xứ sở Anh đào.
Trong năm 2021, nhân loại chứng kiến sự ra đời
của nhiều đột phá nhằm đẩy lùi đại dịch cũng như ngăn ngừa, điều trị các
bệnh thường quy nói chung.
Do ảnh hưởng của Covid-19, trong những năm gần đây,
mỗi thành tựu khoa học, y tế đều được toàn thế giới chú ý. Các thử
nghiệm tìm hiểu sự đột biến của nCoV, quá trình phát triển thần tốc
vaccine, trở thành nguồn hy vọng cho toàn cầu.
1/ Hai vaccine Covid-19 hiệu quả ra đời nhanh kỷ lục
Theo
các chuyên gia y tế công cộng, để đặt dấu chấm hết cho đại dịch đã kéo
dài hơn hai năm, thế giới cần có vaccine an toàn và hiệu quả. Kể từ
2020, các công ty dược phẩm chạy đua để xác định đặc điểm của nCoV, tìm
hiểu cách virus xâm nhập hệ thống miễn dịch và phát triển loại vaccine
ngăn chặn điều đó.
Tính đến tháng 11/2021, ít nhất
28 ứng viên triển vọng được thử nghiệm trên người, 15 loại được phê
duyệt khẩn cấp khắp thế giới. Song chỉ hai vaccine đủ nổi bật về cả công
dụng và tính an toàn là Pfizer và Moderna. Vaccine ra đời chỉ sau hơn
một năm nghiên cứu thử nghiệm - khoảng thời gian ngắn chưa từng thấy.
Tuy
nhiên, công nghệ mRNA mà hai vaccine này sử dụng đã được nghiên cứu
trong nhiều thập kỷ. Cơ chế của chúng là khai thác thông tin di truyền
của virus, hướng dẫn tế bào cách đẩy lùi mầm bệnh. Sau quá trình tạo
kháng thể ban đầu, hệ miễn dịch của người huy động tế bào bạch cầu T và B
nhằm tiêu diệt các tế bào nhiễm bệnh, đồng thời ghi nhớ virus để phòng
vệ trong các lần tấn công sau.
Bộ đôi vaccine hoạt
động tốt trong thử nghiệm lâm sàng và cả thực tế. Vaccine giảm gần 100%
nguy cơ nhập viện. Theo các nhà khoa học, cần mở rộng nguồn vũ khí để
hạn chế sự lây lan của virus, song vaccine mRNA vẫn là nòng cốt để thay
đổi tiến trình đại dịch và tương lai y học nói chung.
Nhân viên y tế chuẩn bị một liều vaccine Covid-19 tại thành phố Tel Aviv, Israel, tháng 12/2021. Ảnh: AFP
2/ Kit xét nghiệm Covid-19 tại nhà
Vaccine
làm giảm đáng kể nguy cơ lây nhiễm Covid-19, song chúng không hoàn hảo.
Các ca nhiễm đột phá sẽ tiếp tục xuất hiện ngay cả khi tỷ lệ tiêm chủng
ở cộng đồng cao.
Đây là lúc thế giới cần đến loại
xét nghiệm đơn giản, nhanh chóng để tự sàng lọc tại nhà, giảm thiểu gánh
nặng cho đội ngũ y tế. Xét nghiệm cho phép người dùng kiểm tra tình
trạng lây nhiễm của mình mà không gần đến bác sĩ chỉ với một miếng gạc
mũi, một ống trộn và nhỏ giọt dung dịch, chất lỏng xử lý và bộ phân
tích.
Xét nghiệm tại nhà là nòng cốt trong chiến
lược "sống chung với Covid-19" của nhiều quốc gia, giúp giảm thiểu nguy
cơ lây nhiễm cộng đồng.
3/ Liệu pháp mới cho những căn bệnh chết người
Hội
chứng lão hóa sớm Hutchinson-Gilford, hay còn gọi là chứng lão nhi, là
một tình trạng di truyền hiếm gặp, gây tử vong ngay trong thời kỳ thơ ấu
với các đặc điểm nổi bật là lão hóa sớm. Trẻ gặp tình trạng này có
ngoại hình bình thường ở giai đoạn sơ sinh, song từ 9 đến 24 tháng tuổi
sẽ chậm phát triển thấy rõ. Các em cũng bị biến dạng khuôn mặt, hàm kém
phát triển, dị dạng ở răng,...
Người được chẩn đoán
mắc hội chứng Hutchinson-Gilford hiếm khi sống quá 15 tuổi. Đến nay,
các phương pháp điều trị chỉ có thể nhắm vào triệu chứng và biến chứng.
Căn
bệnh xảy ra khi đột biến gene làm thay đổi protein trong nhân tế bào
của người mang mầm bệnh. Protein bị lỗi, được gọi là progerin, khiến các
tế bào chết sớm. Năm 2021, Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ (FDA)
phê duyệt thuốc Zokinvy, giúp ngăn chặn tích tụ progerin bị lỗi, từ đó
giảm thiểu tổn thương nó có thể gây ra.
Ngoài việc
kéo dài vài năm tuổi thọ cho người bệnh, thuốc mới cũng làm giảm triệu
chứng các vấn đề tim mạch và xương liên quan, ảnh hưởng đến khoảng 400
trẻ toàn thế giới.
4/ Bước tiến lớn về liệu pháp gene
Kể
từ năm 2012, các chuyên gia đã nghiên cứu về công cụ chỉnh sửa gene
CRISPR nhằm điều trị các bệnh do đột biến DNA gây ra. Song cho đến 2020,
phương pháp này chỉ được sử dụng điều trị người bệnh có đột biến trong
máu, chẳng hạn tình trạng thiếu máu hồng cầu hình liềm.
Tháng
8/2021, các nhà khoa học công bố kết quả thử nghiệm lâm sàng trên 6
tình nguyện viên được sửa chữa khiếm khuyết di truyền gây ra bệnh hiếm
về gan có tên amyloidosis transthyretin.
Được đóng
gói bên trong hạt nhỏ gọi là nano lipid, công nghệ chỉnh sửa gene đi đến
gan, điều chỉnh các tế bào bị lỗi. Các chuyên gia còn chặng đường dài
nghiên cứu trước khi đưa phương pháp này đến công chúng. Song nếu thành
công, đây sẽ là công cụ tiềm năng điều trị các loại bệnh về di truyền.
5/ Vaccine đầu tiên ngăn ngừa sốt rét
Tổ
chức Y tế Thế giới (WHO) tháng 10/2021 phê duyệt vaccine đầu tiên ngăn
ngừa bệnh sốt rét, có thể cứu mạng hàng nghìn trẻ em mỗi năm.
Vaccine
có tên gọi Mosquirix, do hãng dược GlaxoSmithKline sản xuất, kích hoạt
hệ miễn dịch ngăn ngừa Plasmodium falciparum - loại ký sinh trùng sốt
rét nguy hiểm nhất, phổ biến ở châu Phi. Đây cũng là loại vaccine đầu
tiên được phát triển cho một bệnh ký sinh trùng, vốn phức tạp hơn nhiều
so với bệnh từ virus hoặc vi khuẩn. Việc tìm kiếm loại vaccine an toàn
và hiệu quả ngừa sốt rét đã kéo dài hàng trăm năm.
Mosquirix
được tiêm ba liều cho trẻ em 5-17 tháng, liều thứ tư khoảng 18 tháng
sau đó. Sau các nghiên cứu lâm sàng, vaccine đã được đưa vào sử dụng ở
ba nước Kenya, Malawi và Ghana trong chương trình tiêm chủng đại trà.
Các nước đã tiêm 2,3 triệu liều vaccine cho hơn 800.000 trẻ em, nâng tỷ
lệ bảo vệ khỏi bệnh sốt rét từ 70% lên hơn 90%.
Động
thái của WHO là bước đầu tiên giúp việc phân phối vaccine rộng rãi ở
các nước nghèo trở nên dễ dàng hơn. Tiến sĩ Pedro Alonso, giám đốc
chương trình sốt rét toàn cầu của WHO, gọi đây là sự kiện lịch sử.
Hai lọ vaccine Mosquirix tại một bệnh viện ở Yala, Kenya, tháng 10/2021. Ảnh: AFP
6/ Liệu pháp điều trị Ebola đầu tiên
Khi
nhiễm virus Ebola, nhiều bệnh nhân bị sốt cao, xuất huyết nghiêm trọng
và suy đa tạng. Một nửa trong số đó tử vong. Các nhà nghiên cứu tại công
ty công nghệ sinh học Regeneron đã tạo ra loại kháng thể đơn dòng bắt
chước hoạt động của hệ thống miễn dịch giúp tiêu diệt mầm bệnh.
Thuốc
có tên gọi Inmazeb, là sự kết hợp của ba kháng thể nhắm vào một protein
trên bề mặt virus Ebola. Ở thử nghiệm lâm sàng, 66,2% trong số 154
người dùng Inmazeb đã hồi phục, cao hơn so với 49% ở nhóm giả dược.
Dù
đây không phải phương pháp hiệu quả 100%, các kháng thể đơn dòng rất
hữu ích trong việc điều trị bệnh do virus gây ra. FDA năm 2021 đã phê
duyệt khẩn cấp hai loại kháng thể đơn dòng dành cho người mắc Covid-19.
