28 thg 11, 2023

4 bí ẩn thú vị nhất thế giới cuối cùng đã được giải đáp!

Bất chấp nhiều thế kỷ nghiên cứu, vũ trụ và hành tinh của chúng ta vẫn còn là điều bí ẩn. Chúng ta thu thập dữ kiện, hình thành giả thuyết và tiến hành thí nghiệm, nhưng một số hiện tượng vẫn khiến chúng ta bối rối.

 1./ Thác máu ở Nam Cực: "Thác máu" bí ẩn trên sông băng Taylor

Đây là kỳ quan thiên nhiên nằm ở trung tâm phía đông Nam Cực, vẻ ngoài của nó đã khiến các nhà khoa học bối rối trong hơn một thế kỷ qua.

Con sông màu đỏ kỳ lạ này, được gọi là "Thác máu", chảy dọc theo sông băng Taylor và đổ vào làn nước trong vắt của hồ Bonny bên dưới.

Cái tên này rất phù hợp vì thác nước trông giống như một vệt máu kinh hoàng giữa vùng hoang vu trắng xóa.

Theo World Atlas, “Thác máu” nằm trên dòng sông băng Taylor của hồ Bonney thuộc thung lũng khô McMurdo tại Victoria Land, Nam Cực. Thung lũng McMurdo là hoang mạc khô hạn nhất Trái Đất. Theo các nhà khoa học, 2 triệu năm qua, nơi đây chưa hề có mưa. (Ảnh: ZME)

Trong nhiều năm, nguyên nhân khiến cho thác nước này có màu đỏ thẫm vẫn là một bí ẩn. Một số người đã đưa ra giả thuyết rằng tảo là thủ phạm nhưng điều này chưa bao giờ được chứng minh.

Cuối cùng, một số nhà khoa học từ Đại học Alaska đã giải mã được bí ẩn. Màu sắc độc đáo của "Thác máu" chủ yếu là do oxit sắt trong nước muối, một quá trình tương tự như rỉ sét.

Dù cực lạnh nhưng "Thác máu" không bao giờ đóng băng do muối "siêu bão hòa" và áp suất cao ở đáy sông băng. Kết quả là, "Thác máu" đã đi qua vô số vết nứt trong 1,5 triệu năm, và cuối cùng nó cũng nổi lên bề mặt, tạo thành kỳ quan thiên nhiên độc đáo này.

Năm 1911, các nhà khoa học cho rằng màu đỏ của dòng sông tạo nên do một loại tảo. Nhưng nghiên cứu gần đây cho thấy, lượng chất sắt ngầm dưới hồ nước mặn bị sông băng lấn chiếm bao phủ cách đây 1,5 triệu năm trước. Nhiệt độ nước trung bình -17 độ C, độ mặn cao gấp 2-3 lần so với nước biển thông thường nên không thể đóng băng. (Ảnh: NSF).

 2./ Mặt trăng Titan

Từ lâu, vô số nhà thiên văn học và nhà khoa học đã quan tâm sâu sắc đến vệ tinh lớn nhất của Sao Thổ là Titan. Thoạt nhìn, cảnh quan của Titan có vẻ hơi giống Trái Đất vì nó cũng có hồ và đại dương.

Tuy nhiên, không giống Trái Đất, bề mặt Titan không có nước. Các hồ và đại dương ở đó chủ yếu được tạo thành từ sự kết hợp của các hợp chất độc đáo khác như etan, metan và hydrocarbon. Những hỗn hợp này vẫn ở dạng lỏng ở nhiệt độ bề mặt của Titan.

Mặc dù Titan cũng có gió và có lực hấp dẫn thấp giống như Mặt Trăng nhưng người ta chưa bao giờ quan sát thấy sóng ở các hồ và đại dương của nó.

Có rất nhiều lý thuyết giải thích tại sao lại như vậy. Một số người tin rằng các hồ có thể đã bị đóng băng hoặc bị bao phủ bởi một chất đặc giống như nhựa đường làm giảm chuyển động sóng của chúng.

                               (Ảnh minh họa: NPR).

Nhưng nghiên cứu gần đây cho thấy thực sự có sóng trong chất lỏng trên bề mặt Titan, nhưng do thời tiết cực kỳ khắc nghiệt và lạnh giá ở đó nên những sóng này gần như không thể quan sát được.

 3./ Rết Nhật Bản

“Bầy rết tàu hỏa” là hiện tượng thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học cũng như người dân địa phương.

Nổi tiếng với màu sắc nổi bật, khả năng phòng thủ độc đáo, những loài động vật chân đốt này thường tụ tập thành đàn trên đường ray xe lửa ở vùng núi của Nhật Bản, khiến các chuyến tàu địa phương phải dừng hoàn toàn 8 năm một lần.

Trong nhiều năm, lý do về hành động kỳ lạ này này vẫn còn là một bí ẩn cho đến khi nhà nghiên cứu Keiko Niijima khám phá được bí mật của chúng:

Sau khi nghiên cứu, người ta phát hiện ra rằng đàn rết này không cố tình nhắm vào đường ray xe lửa. Trên thực tế, chúng chỉ đang tìm kiếm bãi kiếm ăn mới và các dấu vết tình cờ bị đường ray tàu hỏa cắt đứt.


Bầy rết này khiến các chuyến tàu địa phương phải dừng hoàn toàn 8 năm một lần. (Ảnh minh họa: Zhihu)

Hơn nữa những con rết này đều trải qua các giai đoạn sống giống nhau vào cùng một thời điểm và vòng đời của chúng diễn ra đồng bộ, tức là 8 năm. Vì vậy, cứ sau tám năm, chúng đồng thời phát triển thành những cá thể trưởng thành và cần phải di chuyển để tìm kiếm thêm thức ăn.

 4./ Phân hình khối lập phương

Trong tự nhiên có rất nhiều loài động vật đáng kinh ngạc, và một số trong số chúng có những khả năng độc đáo, và phân của loài gấu túi mũi trần chắc chắn là một trong số đó.

Loài thú có túi này sống về đêm, có thể tìm thấy chúng ở rừng bạch đàn và đồng cỏ ở Úc, điều đặc biệt là chúng có thể thải ra tới 100 "khối" chất thải mỗi ngày.

Điều đáng kinh ngạc hơn là những khối phân này có hình dáng giống như một “khối lập phương” với các cạnh và góc rõ ràng.

Làm thế nào những con chuột túi mũi trần tạo ra loại phân này từ lâu đã là một bí ẩn.Tuy nhiên, nghiên cứu gần đây của một nhóm các nhà khoa học cuối cùng đã giải quyết được bí ẩn.

Trong quá trình thực nghiệm pháp y loài động vật này, các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng ruột của chúng có hai rãnh và các cơ quan nội tạng có tính đàn hồi.


                               Phân gấu túi có hình lập phương.

Họ cũng phát hiện ra rằng sau khi những con gấu túi mũi trần ăn, các bộ phận trong ruột của chúng tiếp tục co bóp trong vài ngày để ép ra phân và lấy chất dinh dưỡng cũng như nước từ đó.

Sau khi phân được vắt khô, sau vô số lần bóp, nó trở thành một "phân khối", và bởi vì mông của gấu túi mũi trần rất mềm và đàn hồi nên những "khối" này có thể đi qua mà không gặp bất kỳ trở ngại nào, và cuối cùng được bài tiết ra ngoài với hình dáng trở nên vuông vắn.





 

27 thg 11, 2023

Chương Trình Toán lớp 7 ở Mỷ - Nguyễn Cang

 

Bài viết để bạn đọc tham khảo giải trí hoặc để hiểu thêm về chương trình học toán lớp 7 ở Mỹ. Cháu tôi Kha Trần năm nay học lớp 7 trường Middle School Murphy Martin ở Morgan Hill CA. Hai năm trước vì Covid hoành hành khắp nước Mỹ nên cháu không đến trường mà phải học trực tuyến tại nhà bằng máy computer, tôi không kiểm soát được việc học hành của cháu. 
 Vào lớp 7 học được 2 tháng rưỡi thì thầy dạy toán gởi báo cáo kết quả , cháu được điểm D ( gần chót bảng sắp hạng). Cha mẹ hoảng hồn, ông ngoại cũng hoảng vía, không ngờ cháu tệ đến thế! Phải làm sao ? Cháu cho biết đứa bạn chung lớp gần nhà đi học thêm mỗi tháng $1000 ( môt ngàn)/ 2 buổi, mỗi buổi 1 tiếng! Con nhà gìàu họ không ngại tiền bạc nhưng con nhà nghèo làm sao có đủ tiền học thêm? Ở Mỹ thầy cô giáo dạy lớp chánh thức không nghèo (cũng không giàu ) ! Ngoài tiền lương hằng tháng họ còn dạy thêm kiếm tiền .Thế là tôi phải ra tay vì đã mang “ cái nghiệp” vào thân nên già rồi, bịnh hoạn tùm lum cũng phải ráng dạy cháu. Gần 20 năm dạy toán ở quê nhà + 3 năm học gần hết chương trình toán lý hóa ở đại học cộng đồng Mission College SanJose, bây giờ trả lại cho thấy gần hết ! Thôi thì tới đâu hay đó. Tôi mua ngay 1 quyển sách toán lớp 7 làm tài liệu giảng dạy. Sau đó kiểm tra kiến thức của cháu xem nó bị hỏng chỗ nào? Thì ra nó không rành về các dấu đại số : cộng nhân với cộng thành cộng, (_+).(+) =(+).
(+) .(-)=(-); (-).(-)=(+) v.v. Ngoài ra cháu cũng không biết trình bày một bài toán cho có thứ tự lớp lang, cứ xếp liên tiếp số nầy với số nọ không biết đâu mà rờ !Tôi bắt cháu thực hành các phép tính đại số, chỉnh sửa các dấu. Học cách tính toán một dãy số có chứa x. Sắp xếp bài toán cho có thứ tự . Tham khảo sách vở , tìm chương trình toán trên google tôi được biết chương trình Toán lớp 7 ở Mỹ có 22 chương, trong đó có mấy chương khó: 1/ Gíá trị tuyệt đối 2/ Bất đẳng thức trong phương trình , áp dụng giải những bài toán đại số về bất phương trình 3/ Xác xuất thống kê, kèm biểu đồ để giải bài toán ứng dụng . Nếu tôi nhớ không lầm thì ngày xưa tôi học bất phương trình ở lớp đệ ngũ hay tam gì đó? Sao bây giờ họ đem xuống lớp 7? ( mặc dù họ không đi chuyên sâu). Còn toán thống kê xác xuất ngày xưa ở VN, SV học ở lớp dự bị Toán đại học khoa học SG. Toán thống kê xác xuất thật khó vô cùng ! Tôi sẽ trích dẫn một bài để các bạn tham khảo. Ngoài ra các giáo viên tại Mỹ, khi giải phương trình bậc nhất hoặc bậc hai, muốn loại một số hạng không chứa x, họ cộng hoặc trừ 2 vế cho cùng một số, thay vì chuyển vế đổi dấu như VN thường làm. Sau đây là một số ví dụ minh họa cho những điều nói trên.
1/ Giài phương trình: 2x+7= 13
-7 -7
+---------------
2x = 6
2x/2 = 6/2
X= 3
Các bạn thấy kiểu Mỹ thật dài dòng, lượm thượm!
2/ Giải bài toán bất phương trình: 3x +7 > 10
-7 > -7
---------------------
3x > 3
3X /3 > 3/3
x> 1
Cũng câu nầy, hỏi tiếp:
Which statement is modeled by 3x + 7 > 10?
a/ The sum of 7 and 3 times x is at most 10
b/ Seven added to the productof 3 and x is greater than 10
c/ Three times x plus 7 is at least 10do đó
d/ The product of 3 and x added to 7 is 10
Tạm dịch:
Câu nào được mô hình họa bằng 3x + 7> 10
a/ Tổng của 7 và 3 nhân x nhiều nhất là 10
b/ Bảy cộng vào tích của 3 và x thì lớn hơn 10
c/ Ba lần x cộng 7 ít nhất là 10
add/ Tích cua 3 và x cộng với 7 bằng 10
( Đáp án: chọn câu b/ )
3/ Bài toán về giá trị tuyệt đối:
If x<0 then |x|+|-2x|/ |-3x| ( dấu gạch xéo thay cho dấu chia, vì máy tính
Không có ký hiệu toán học, xin thông cảm cho sự bất tiện nầy)
Giải: Chú ý đk: x<0, do đó|x|=x; |-2x|=2x, tử số dương. Tương tự mẫu số cũng dương.
Kết quả phân thức nầy bằng 1.
4/ Bài toán về xác xuất thống kê:
A College football stadium holds 25,000 fans. In a random sample of 30 fans, 26 were wearing
the colors of the home team. Predict the number of fans who are wearing the colors of the home team.
( Trong sân bóng đá có sức chứa 25.000 người ham mộ. Trong một sample ( mẫu) ngẫn nhiên 30 người hâm mộ,
người ta ghi nhận có 26 người mặc áo có màu sắc đội chủ nhà. Dự đoán có bao nhiêu cổ động viên
mặc áo của đội chủ nhà đang ngồi trên khán đài? )
Giải:
Gọi x là số cổ động viên mặc áo của đội chủ nhà trên khán đài
Trong một mẫu ngẫu nhiên 30 người được hỏi thì có 26 người mặc màu áo đội chủ nhà, ta có tỷ lệ
người mặc áo đội chủ nhà là: 26/30. Ta cần tìm một tỷ lệ tương đương trên thực tế rồi cân bằng chúng.
Tỷ lệ đó là x/25.000. Vậy phương trình là: x/ 25.000 = 26/30
Dùng cách nhân chéo ( cross multiplication) ta có:
30x = (26)(25.000)
=650.000
X = 650.000/
= 21666.67
Dự đoán xấp xỉ có 21.667 người hâm mộ mặc áo đội chủ nhà.
Trên đây là một số vấn đề căn bản tương đối khó trong chương trình toán lớp 7 tại Mỹ. Có nhiều hạn chế về kỹ thuật trình bày khi máy tính không có ký hiệu toán học, không lẽ viết tay rồi dán vào ? Cho nên còn một số vấn đề cốt lõi tôi chỉ trình bày sơ lược mà không đi sâu vào chi tiết cũng như không đưa ra nhiều ví dụ minh họa. Hơn nữa nội dung bài học phải vừa tầm cho học sinh lớp 7, như bài thống kê xác suất, chỉ là những khái niệm cơ bản để áp dụng vào việc giải những bài toán thông thường. Tôi đã cố gắng truyền đạt liên tục trong 3 tuần lễ cho đứa cháu (4 buổi /tuần). Kết qủa thật khả quan từ hạng dở D tiến lên hạng giỏi A. Hôm qua cháu về khoe: thầy khen con là học sinh giỏi rồi tặng con một tờ giấy khen ( kèm bên dưới). Cháu rất vui mừng, cha mẹ cháu cũng vui mừng còn ông ngoại cũng vui theo vì đã làm tròn trách nhiệm mà cha mẹ cháu giao cho: một niểm vui nho nhỏ trong tuổi già. Hy vọng năm tới sẽ còn sức khỏe còn đi đứng được để tiếp tục dạy cháu về môn toán. Lâu rồi cứ làm thơ mãi cũng chán, nay viết bài nầy để thay đổi không khí .
Nguyễn Cang ( Oct. 24, 2023)
 
Tờ giấy khen của cháu ngoại KHA.


 

Bài thơ của Một thi si VN trong sách Giáo Khoa Mỹ

 Trần Mộng Tú, Thi Sĩ Việt Nam Đầu Tiên Vào Sách Giáo Khoa Trung Học Mỹ 

 

Nếu quý vị mở cuốn sách giáo khoa dạy văn chương “Glencoe Literature” do nhà xuất bản McGraw Hill ấn hành, quý vị sẽ thấy một bài thơ của một thi sĩ Việt Nam dịch sang tiếng Anh đi song song với bài diễn văn nổi tiếng của Tổng Thống Abraham Lincoln trong thời Nội chiến Mỹ, tại bãi chiến trường Gettysburg. Đó là bài thơ của Trần Mộng Tú, The Gift in Wartime, nhan đề tiếng Việt là “Quà Tặng Trong Chiến Tranh.”

Hai tác phẩm trên được đem ra để dạy học sinh môn văn chương Hoa Kỳ. Trong phần thứ ba của cuốn sách giáo khoa, viết về văn chương thời kỳ nội chiến Nam Bắc ở Mỹ và sau cuộc nội chiến, các nhà soạn sách giáo khoa của công ty Glencoe - McGraw Hill, rất thông dụng trong các trường trung học ở Mỹ đã có sáng kiến đem bài thơ Trần Mộng Tú, qua bản dịch Anh ngữ cho học sinh nghiên cứu song song với bài diễn văn trầm hùng của Abraham Lincoln, so sánh cách dùng chữ, cách chọn hình ảnh, những ý tưởng trong mỗi bài của hai tác giả. Đây là một kinh nghiệm văn chương quý báu mà các học sinh Mỹ được hưởng khi tiếp xúc với một thi sĩ ngoại quốc để thấy hậu quả của chiến tranh trên tâm hồn một phụ nữ Việt Nam cũng mang những tính chất nhân bản và sâu sắc không khác gì vị Tổng Thống mà tất cả mọi người Mỹ đều quen thuộc. Có lẽ sau này học sinh Việt Nam khi học về văn chương thời nội chiến Nam Bắc ở thế kỷ 20 cũng sẽ có cơ hội nghiên cứu bài thơ của Trần Mộng Tú

Bài thơ “Quà Tặng Trong Chiến Tranh” được viết ở Việt Nam, khi thi sĩ còn rất trẻ, từ những xúc động trước cái chết của một chiến sĩ quân lực Việt Nam Cộng Hòa, người yêu đầu của cô, sau đó đã được đăng trên các tạp chí khắp nơi ở hải ngoại. 

Bài diễn văn do Tổng Thống Lincoln đọc ngày 19 tháng 11 năm 1863 trong dịp khánh thành một nghĩa trang cho các tử sĩ tại chiến trường Gettysburg, tiểu bang Pennsylvania. Trước ông, một chính trị gia và nhà hùng biện nổi tiếng đã nói suốt 2 giờ; đến lượt Lincoln ông chỉ nói trong vòng 2 phút. Sau buổi lễ, các nhà báo tường thuật không ai nhắc đến những lời Lincoln nói, nhưng dần dần dân tộc Mỹ đã nhận ra đó là một tác phẩm văn chương bất hủ, xuất phát từ tấm lòng của một nhà lãnh đạo vốn rất ghét chiến tranh nhưng phải dẫn đầu nước Mỹ trong một cuộc chiến bất đắc dĩ và đã thành công trong việc bảo vệ một quốc gia thống nhất với những lý tưởng tự do, bình đẳng.. Câu nói được cả thế giới ngày nay nhắc lại nhiều lần kết thúc bài diễn văn ca ngợi các chiến sĩ đã hy sinh để một “chính phủ của dân, do dân, và vì dân sẽ không bị hủy diệt trên trái đất.”

Cuốn sách giáo khoa tiếp theo đã giới thiệu thi sĩ Trần Mộng Tú, sinh ở tỉnh Hà Đông,Việt Nam, người phụ nữ có kinh nghiệm chính mình sống với những hậu quả của cuộc chiến tranh trong đó hai triệu người Việt Nam thiệt mạng cũng như 57,000 người Mỹ. Sau khi đọc bài thơ Trần Mộng Tú, học sinh được hướng dẫn với những câu hỏi để khám phá những cảm xúc mà tác giả gợi cho người đọc cũng như tìm hiểu nội dung bài thơ. Cuốn sách giáo khoa cũng gợi ý cho học sinh tìm hiểu về kỹ thuật, học sinh tự hỏi tại sao thi sĩ đã dùng các điệp ngữ và nhắc lại các hình ảnh để gây ấn tượng nợi người đọc. Sau đó, các học sinh được mời so sánh hai áng văn chương cùng viết trong thời nội chiến ở hai quốc gia, hai thế kỷ khác nhau. Abraham Lincoln đọc bài diễn văn của ông trước một đám đông, và ông nhắm vào công chúng. Còn Trần Mộng Tú viết một mình, cho mình. Nhưng học sinh có thể tìm thấy những mục đích và cảm xúc giống nhau trong hai tác phẩm ngắn này. Học sinh cũng được dịp tìm hiểu khai phá sự khác biệt giữa hai nền văn hóa của hai tác giả, và thử hỏi một người Mỹ thời nay nếu viết về chiến tranh thì sẽ viết giống tác phẩm nào. 

Để quý vị thông cảm với tác giả Trần Mộng Tú, chúng tôi xin đăng lại nguyên văn 2 bài thơ của thi sĩ bằng tiếng Việt dưới đây.. Bài Quà Tặng Trong Chiến Tranh (Trong American Literature textbook) và bài Giấc Mơ Hòa Bình (Trong Vision of War, Dream of Peace)

1./ Quà Tặng Trong Chiến Tranh

Em tặng anh hoa hồng
Chôn trong lòng huyệt mới
Em tặng anh áo cưới
Phủ trên nấm mồ xanh

Anh tặng em bội tinh
Kèm với ngôi sao bạc
Chiếc hoa mai màu vàng
Chưa đeo còn sáng bóng

Em tặng anh tuổi ngọc
Của những ngày yêu nhau
Đã chết ngay từ lúc
Em nhận được tin sầu

Anh tặng em mùi máu
Trên áo trận sa trường
Máu anh và máu địch
Xin em cùng xót thương

Em tặng anh mây vương
Mắt em ngày tháng hạ
Em tặng anh đông giá
Giữa tuổi xuân cuộc đời

Anh tặng môi không cười
Anh tặng tay không nắm
Anh tặng mắt không nhìn
Một hình hài bất động

Anh muôn vàn tạ lỗi
Xin hẹn em kiếp sau
Mảnh đạn này em giữ
Làm di vật tìm nhau.

Tháng 7/ 1969


2./ Giấc Mơ Hòa Bình

Em nghe nói hòa bình
Trên những tờ nhật báo
Em nghe nói hòa bình
Trên miệng người lãnh đạo

Em để lòng khờ khạo
Ôm giấc mơ hòa bình
Mong chiến tranh chấm dứt
Anh giã từ đao binh

Tin về từ trận tuyến
Anh chết giữa chiến trường
Ôi giấc mơ khờ khạo
Chỉ còn là đau thương

Từ khi em ra đời
Từ khi có trí khôn
Em thấy toàn chém giết
Em thấy toàn máu xương

Từ khi em biết nghe
Từ khi em biết nói
Toàn những lời giả dối
Toàn những lời hứa suông

Từ khi em biết yêu
Từ khi em biết nhớ
Anh đã dặn đợi chờ
Rồi anh không về nữa

Ôi giấc mơ khờ khạo
Ôi giấc mơ hòa bình
Xây giữa lòng tham bạo
Chết trước khi thành hình

Ôi lòng non bé nhỏ
Như giấy trắng thơm tho
Vết mực đen loang lổ
Làm hoen ố hồn thơ

Em đã biết giận thù
Biết cuộc đời dối trá
Trang nhất nói hòa bình
Trang tư toàn cáo phó

Em không còn bồng bột
Tin những lời đầu môi
Em bắt đầu tỉnh ngộ
Thì đã mất anh rồi

Ôi giấc mơ hòa bình
Anh trả bằng sự sống
Em trả bằng tủi hờn
Bằng một đời đơn độc

Tháng 7/1969

Cao La                                         ảnh Trần Mộng Tú
(sưu tầm)

Từ Cảnh  chuyển

26 thg 11, 2023

Ta làm thơ cho vui vẻ tháng ngày / nhạc Trần Ngọc Nhàn, thơ Quách Như Nguyệt

Ta làm thơ cho vui vẻ tháng ngày
Thơ Như Nguyệt

Ta chưa gặp mà đã thành tri kỷ
Chưa bao giờ nói chuyện đã tình si
Qua thơ văn ta liên lạc đều chi
Tình trên ảo mong manh tuyệt mỹ 

Đâu phải thật nên sợ gì anh nhỉ?
Chút mộng mơ cho đời sống nên thơ
Chút lãng mạn cho trái tim trẻ mãi
Ta làm thơ cho vui vẻ tháng ngày 

Thú tiêu khiển nhẹ nhàng, tao nhã
Thơ yêu đương quên thực tế phủ phàng
Thích làm thơ khi tuổi đã muộn màng
Nên thích lắm, em yêu thơ…yêu lắm! 

Nhắm mắt lại, mường tưởng chiều trên biển
Em thẩn thơ quên đi hết muộn phiền
Quán vô thường, không nuối tiếc ngày qua
Mây trắng xóa… đời mầu hồng đẹp quá! 

Người yêu dấu, anh là người tưởng tượng
Anh trong thơ không có thật ngoài đời
Anh an ủi, dịu dàng trong tư tưởng
Anh là người lý tưởng, rất bao dung 

Là người ảo nên thương em nhiều lắm!
Không bao giờ anh nỡ phụ em đâu
Chẳng bao giờ anh làm tim em đau
Luôn
có mặt, ở bên em mãi mãi…
Như Nguyệt

 Mời Nghe Nhạc


Nhạc, hòa âm: Trần Ngọc Nhàn

Thơ: Quách Như Nguyệt

Ca sĩ: Như Loan


 

CÔ VỤ” HAY “CÔ LỘ”, TỪ NGỮ NÀO ĐƯỢC VƯƠNG BỘT DÙNG? – La Thụy

 

 
Vương Bột (王勃) (647–675):

Trong một lần trà dư tửu hậu của anh em văn nghệ chúng tôi, khi đề cập đến “Đằng Vương Các Tự” của Vương Bột thấy nhiều trang mạng ghi:


“Lạc hà dữ CÔ LỘ tề phi
Thu thuỷ cộng trường thiên nhất sắc”
                                     (Vương Bột)

Nhiều người gật gù khen, nhưng một số anh em khác không đồng ý, họ cho rằng gọi CÔ LỘ là không đúng từ dùng của nhà thơ Vương Bột mà phải là CÔ VỤ mới đúng.

“Lạc hà dữ CÔ VỤ tề phi
Thu thuỷ cộng trường thiên nhất sắc”
                                     (Vương Bột)
 
Thế là là có cuộc tranh cãi vui nhộn. Mọi người đều cùng truy cập internet, kết quả tìm được thì CÔ VỤ và CÔ LỘ đều có cả, mà CÔ LỘ được tìm thấy nhiều hơn mới chết chứ!

Tôi nghiêng về ý kiến CÔ VỤ mới đúng là từ của Vương Bột dùng. Ngoài những trang mạng có độ tin cậy cao vì có nguyên bản chữ Hán, dịch ra nghĩa đen và dẫn thơ dịch của các nhà thơ Việt Nam nổi tiếng như thivien.net, Thơ Đường – Thời kỳ Sơ Đường (618-712), Trang thơ Vương Bột... tôi còn tìm đọc thêm sách viết về Vương Bột in trước 1975.

Hai câu thơ đó được chép đồng nhất như sau:
 
落霞與孤鶩齊飛,
秋水共長天一色。
 
Lạc hà dữ cô vụ tề phi,
Thu thuỷ cộng trường thiên nhất sắc.
 
Xem 2 câu thơ viết bằng chữ Hán ở trên, ta thấy CÔ VỤ được ghi là: 孤鶩

Xin dẫn vài đường links:

 - Trang thơ Vương Bột:
https://www.thivien.net/V%C6%B0%C6%A1ng-B%E1%BB%99t/author-_ZqxSvkbsUwNbnMEINI85Q
 
- Vương Bột, Đằng Vương các tự:
https://www.thivien.net/V%C6%B0%C6%A1ng-B%E1%BB%99t/%C4%90%E1%BA%B1ng-V%C6%B0%C6%A1ng-c%C3%A1c-t%E1%BB%B1/poem-FT3LNnXR5KVN9HD70_hBOw
 
- Thơ Đường – Thời kỳ Sơ Đường:
https://tamdiepblog.wordpress.com/2022/03/21/tho-duong-thoi-ky-so-duong-618-712/#_Toc100157393
 
* Một số bài thơ chữ Hán khác có sử dụng từ CÔ VỤ:

• Đăng Đằng Vương các 登滕王閣 (Lê Trinh)

Ngạn chỉ đinh lan thanh nhiễm nhiễm,
Lạc hà cô vụ ảnh phiên phiên.
 
• Trấn Quốc lâu vọng Tây Hồ  鎮國樓望西湖 (Ngô Thì Sĩ)

Lạc hà cô vụ hồ thiên khoảnh,
Xích luyện tùng hoa lộ sổ điều.

Từ những đường links cho ra từ CÔ LỘ, tôi tìm không thấy những câu chữ Hán minh họa cho 2 câu đã nêu hoặc cho cả bài “Đằng Vương các tự”

Nhưng vì sao, từ nguyên tác CÔ VỤ lại bị biến đổi thành CÔ LỘ ? Mà “cô lộ” lại phổ biến hơn?
 
Vì trong từ Hán Việt, LỘ 鷺 là con cò, còn VỤ 鶩 lại là con vịt trời (dã áp 野 鴨).
 
Khổ một nỗi, các dịch giả Việt Nam đã chuyển ngữ “cô vụ” là “Chiếc cò, cánh cò cô lẻ” nên gây nhầm lẫn trong trí nhớ của một số người, khi họ đọc câu thơ Hán Việt theo hồi ức, bỗng dưng biến thành “Lạc hà dữ cô LỘ tề phi”.
 
Thơ Nguyễn Công Trứ viết về Con cò (Lộ):
 
Lộ diệc vũ trùng trung chi nhất 
鷺 亦 羽 蟲 中 之 一
 (Cò cũng là một trong những loài có lông vũ)
 
*
“Lạc hà dữ CÔ VỤ tề phi
Thu thuỷ cộng trường thiên nhất sắc”
                                     (Vương Bột)

Hai câu thơ trên được các dịch giả Việt Nam chuyển ngữ như sau:
 
- Trần Trọng San dịch:
Ráng chiều rơi xuống, cùng CÁI CÒ đơn chiếc đều bay; 
làn nước sông thu với bầu trời kéo dài một sắc.
 
- Mai Lăng dịch:
Ráng chiều CÒ LẺ cùng bay,
Nước thu trời rộng là đây, một màu.
 
- Đinh Vũ Ngọc dịch:
Ráng chiều CÒ LẺ cùng bay
Nước thu xanh biếc chung màu trời xanh
 
- Tạ Trung Hậu dịch:
Ráng chiều và NHẠN LẺ cùng bay
Nước biếc với trời dài một sắc
 
- Tản Đà dịch:
 Chiếc CÒ cùng với ráng sa
 Sông thu cùng với trời xa một màu
 
- Hoài Thanh bình thơ:
“Từ cánh CÒ của Vương Bột lặng lẽ bay với ráng chiều đến con cò của Xuân Diệu không bay mà cánh phân vân, có sự cách biệt hơn một ngàn năm và hai thế giới” (Thi nhân Việt Nam)


落霞與孤鶩齊飛,
秋水共長天一色。

Lạc hà dữ cô vụ tề phi,
Thu thuỷ cộng trường thiên nhất sắc.
 
Lạc hà là ráng chiều buông xuống, cô vụ tề phi là con vịt trời cô đơn đang cùng bay. Thu thuỷ là sông nước mùa thu, trường thiên nhất sắc là trời rộng mênh mông, chỉ có một màu.
Con vịt trời cô đơn này không lẽ cũng là chú Uyên Ương gãy cánh của Kahlil Gibran đang trải mối sầu lẻ bóng vào ráng chiều?
 
Từ việc tìm hiểu CÔ VỤ và CÔ LỘ, tôi miên man đọc đến Đằng Vương Các Tự của Vương Bột. Ôi chao, cái ông thi sĩ thời Sơ Đường này, ông đã lưu dấu ấn lại trong truyện Kiều của Nguyễn Du qua một câu thơ điển tích thật hay:
“Duyên Đằng thuận nẻo gió đưa”
                                           (Kiều)
Và trong một câu thơ điển tích khác cũng thật hay của Tô Đông Pha:
“Thời lai phong tống Đằng Vương Các”


Hai câu thơ điển tích của hai nhà thơ lớn ấy bắt nguồn từ giai thoại:
“Con của vua Cao Tông nhà Đường bấy giờ làm Thái Sử ở Hàng Châu, được phong là Đằng Vương, có dựng một cái gác bên sông Tầm Dương gọi là Đằng Vương Các. Lúc Diêm Bá Dư ra giữ chức Đô Đốc Hàng Châu, đặt tiệc tại gác Đằng Vương để thết tân khách. Muốn khoe tài chàng rể, bảo làm trước một bài tự, rồi mời tất cả các nhà quyền quý, các mặc khách tao nhân xa gần đến dự; và yêu cầu mỗi người làm một bài tự ngay bữa tiệc.
Vương Bột lúc bấy giờ, tuổi vừa 15, 16. Hay tin ấy, nhưng vì đường xá xa xôi có mấy trăm dặm, không đến họp được, lấy làm tiếc. Một ông già khuyên chàng cứ sửa soạn thuyền buồm, tự nhiên sẽ có gió thổi. Quả nhiên đêm đó có gió lớn. Vương cho thuyền khởi hành, và hôm sau tới Đằng Vương các vừa kịp lúc vào tiệc. Và một cuộc thi tài văn học xảy ra, bài Đằng Vương Các Tự đã xuất sắc đoạt giải”
*
Bài “Đằng Vương Các tự” viết theo thể biền ngẫu, dùng nhiều chữ cầu kỳ, nhiều điển khó hiểu nhưng lời thì khá đẹp mà rất khó dịch. Trong bài, Vương Bột nhắc qua địa lý và nhân vật ở quận, nơi xây gác Đằng Vương, rồi tả chủ khách trong tiệc, phong cảnh chung quanh khi ngồi trong gác trông ra, sau cùng kể cảm tưởng của chính mình.
 
Trong văn nghiệp sáng rực của một cuộc đời ngắn ngủi, tác phẩm làm cho tên tuổi Vương Bột trở nên bất tử lại chỉ là hai câu thơ tả cảnh tuyệt bút, cùng một đoạn thơ tám câu ở cuối bài Đằng Vương Các Tự. Hai câu thơ tả cảnh tuyệt tác đó là:
 
“Lạc hà dữ cô vụ tề phi
Thu thuỷ cộng trường thiên nhất sắc”
 
Hai câu thơ tuyệt bút ấy lại bị người đời sau cho là thừa chữ “dữ”, “cộng” (“dữ, cộng” cùng nghĩa “với”, “cùng”). Nếu bỏ hai chữ này thì càng tuyệt hơn, vừa gọn vừa thanh thoát, lại nhất khí.

Đằng Vương các tự 滕王閣序  là bài tự về gác Đằng Vương.

Vì TỰ 序 có nghĩa:
1. thứ tự.
2. bài tựa, bài mở đầu. 

Cho nên ta có thể nói “Đằng Vương Các Tự” là bài giới thiệu về gác Đằng Vương.

“Đằng Vương Các Tự” thường được gọi tắt là “Đằng Vương Các”. Gọi tắt như vậy để phân biệt với “bài thơ Đằng Vương Các”. 

Cái gọi là “bài thơ” Đằng Vương Các, thật ra chỉ là đoạn thơ cuối cùng trong bài Đằng Vương Các Tự. Tuy chỉ là một đoạn thơ, một bộ phận trong bài Đằng Vương Các Tự, nhưng 8 câu thơ cuối thật hay, nhất là 4 câu cuối. Nếu tách riêng ra thì 8 câu thơ này là một bài thơ hoàn chỉnh. Vì vậy, nó được nhiều văn nhân thi sĩ tán dương và ngâm ngợi. Tám câu thơ cuối bài còn được đưa vào giảng dạy trong nhà trường và trở nên “bài thơ Đằng Vương Các” và cụm từ “vật hoán tinh di” (vật đổi sao dời) được sử sụng như thành ngữ. Mời thưởng thức!
 
ĐẰNG VƯƠNG CÁC
 
Đằng Vương cao các lâm giang chử
Bội ngọc minh loan bãi ca vũ
Họa đống triêu phi Nam phố vân
Châu liêm mộ quyển Tây Sơn vũ.
 
Nhàn vân đàm ảnh nhật du du,
Vật hoán tinh di kỷ độ thu
Các trung đế tử kim hà tại?
Hạm ngoại Trường giang không tự lưu.
 
DỊCH:
 
Gác Đằng cao ngất bãi sông thu,
Ngọc múa vàng gieo nay thấy đâu?
Nam Phố mây mai quanh nóc vẽ,
Tây Sơn mưa tối, cuốn rèm châu
 
Đầm nước mây vờn ngày tháng trôi,
Mấy phen vật đổi với sao dời.
Con vua thuở trước giờ đâu tá ?
Sông lớn hoài hiên luống chảy hoài.
                          (Tương Như dịch)

 
Sau khi trao đổi, phân tích, so sánh... các bạn văn nghệ chúng tôi cuối cùng nhất trí CÔ VỤ mới là từ ngữ đúng trong bài Đằng Vương Các Tự của Vương Bột. Còn CÔ LỘ là từ ngữ bị hiểu chệch đi cần được đính chính.
 
                                                                                             La Thụy

 

Mời Xem :

 Điển Tích Văn Học 22 : GÁC ĐẰNG (Đỗ Chiêu Đức Diển Giãi )