VƯỜN THƠ MỚI Kỳ 194- Bài Xướng : VỀ THĂM QUÊ CŨ-PTL

Về thăm quê cũ

Đã lâu lắm mới về thăm quê cũ
Lũy tre làng che mát lối vào thôn
Cảnh vật xung quanh quyến luyến bồn chồn
Những kỹ niệm ấu thời như sống lại

Ngôi trường cũ nay không còn tồn tại
Mái nhà tranh đã vụt đổi thay màu
Bước ra vườn ngắm lại mấy hàng cau
Dây trầu đó nhưng không còn sức sống

Hàng tiêu sọ năm xưa đà trống rỗng
Cây nhãn lồng biến mất tự lâu rồi
Mắt đảo quanh chỉ biết nói hỡi ôi
Nay mới hiểu tang điền vi thương hải

PTL

Nhãn lồng là loại cây hoang, trái rất ngọt
Chim quyên ăn trái nhãn lồng (ca dao)

Tang điền vi thương hải là đảo ngữ thương hải vi tang điền  蒼 海 為 桑 田

Ðiển tích:  

Theo Thần Tiên truyện, Vương Phương Bình, người đời Hậu Hán, đỗ Hiếu Liêm, làm quan đến chức Trung Tán Ðại Phu,
Ông từ quan đi tu Tiên, đắc đạo, giáng xuống nhà Thái Kinh,
Ông cho sứ giả mời Tiên Nữ Ma Cô đến.
Phương Bình hỏi Ma Cô về thời gian cách biệt.
Ma Cô nói với Phương Bình rằng: Từ khi biết ông đến nay, đã thấy biển Ðông đã ba lần biến thành ruộng dâu.

https://quangduc.com/a31793/bai-be-nuong-dau

Họa 1:

Nhớ quê

Đêm khuya vắng nhớ về bao chuyện cũ
Giữa thị thành hồn gửi chốn hương thôn
Lá thu phai làm gối mỏi chân chồn
Bao ký ức xa xưa còn giữ lại

Tuổi lão hạc những mong lòng tĩnh tại
Sống bình an giữa thế giới muôn màu
Lòng bâng khuâng nhớ bến nước buồng cau
Làng quê nhỏ hiền hòa xưa đã sống

Nhớ gáo nước bên đường khi bụng rỗng
Tình tương thân chòm xóm đã xưa rồi
Cây khoai mì, củ lá rất thương ôi
Mãi gợi nhớ theo dòng đời hồ hải.

Minh Tâm

Họa 2:

Ngỡ ngàng

Bao năm viễn xứ giờ về xóm cũ
Rảo bước chân đi đến tận cuối thôn
Ôi thấy lòng sao quá lạ bồn chồn
Quê hương ngoảnh mặt cùng người trở lại

Xót xa quá ngỡ ngàng cùng thực tại
Còn gì đâu hình ảnh đẹp phai màu
Đâu mất rồi những nải chuối buồng cau
Giờ làng xóm như không còn sức sống

Tâm hồn chết như nhà hoang trống rỗng
Bước hồi hương giấc mộng vỡ tan rồi
Sao diêu tàn biến đổi thế than ôi
Tuôn nước mắt chạnh lòng người hồ hải

THT

Họa 3:

Cội Nguồn 

Chôn nhau cắt rún nơi quê làng cũ

Cội nguồn xưa tổ phụ ở đầu thôn 

Trầm tư liên tưởng dạ mãi bồn chồn 

Chồng chất nửa trăm năm giờ nghĩ lại 

Chợt nhớ nhà một mai đời hiện tại 

Đã bao phen thay đổi sớm phai màu 

Ngôi nhà xưa sừng sửng cạnh hàng cau 

Thâm tình ấy xa dần trong cuộc sống 

Ngôi trường cũ giờ đây đà trống rỗng 

Xót xa nhìn kỷ niệm mất đâu rồi 

Vật đổi sao dời thế sự than ôi 

Bao mơ ước nay tang điền thương hải 

Hương Lệ Oanh VA 

July, 19. 2026

Họa 4:

Về với Cao nguyên

Vẫn còn nhớ một lần về chốn cũ
Thăm quê nhà dù chỉ ở cô thôn
Nhìn voi rừng chung sống với beo chồn
Cùng cưỡi ngựa vòng quanh làng đi lại

Người bản xứ bằng lòng với hiện tại
Nắng hay mưa cây trái vẫn xanh màu
Như dây trầu quấn chặt lấy thân cau
Dẫu cam khổ bên nhau cần kiệm sống

Nếp văn hóa thực chất không sáo rỗng
Giữa ghét thương nói thẳng với nhau rồi
Vẫn chí tình đùm bọc chẳng hàm ôi
Huynh đệ mãi giữ tình thân tứ hải.

Tâm Quã

Họa 5:

Quê hương bỏ lại

Quê ta đó chưa lần thăm chốn cũ
Kể từ khi khói lửa ngập làng thôn
Nhớ nhà xưa lòng vẫn cứ bồn chồn
Thương cha mẹ tóc pha sương ở lại

Hàng thốt nốt, bến tắm sông, hiện tại
Còn đó không hay canh tác hoa màu
Bóng dừa xanh lã ngọn mấy hàng cau
Hoàng hôn xuống khói lam hòa nhịp sống

Nay bất chợt chiều hanh hao trống rỗng
Quê hương ơi nước mắt cạn khô rồi
Thầy bạn xưa giờ mất dấu than ôi
Đời hư ảo, ai nhớ câu thệ hải ?!!

Nguyễn Cang
July 19, 2026

Họa 6:

Giọt Lệ Cố Hương

Ta trở lại một chiều qua xóm cũ
Đã lâu về nên lạc nẽo cô thôn
Sao xa lạ lòng ta thấy bồn chồn
Xóm nhà xưa giờ nầy xơ xác quá!

Mái trường xưa đã điêu tàng đổ sụp
Ngôi đình làng nắng gió cũng phai màu
Chỉ còn lại xơ xác mấy cây cau
Mồ mẹ tôi u buồn vàng cỏ uá!

Thật đau xót cõi lòng người trở lại
Ôi cố nhân cũng khuất bóng đâu rồi
Cuộc tang hải đau lòng thât…hỡi ơi
Tôi bước đi cõi lòng như mưa gió !

Hàn Thiên Lương
*8-2026** Oregon ** Usa

Họa 7:

Khói tóc cố hương

Sương viễn xứ ngỡ ngàng màu tóc cũ
Lối mòn xưa nay lạc dấu đường thôn
Nghe tiếng lòng viễn xứ luống bồn chồn
Trông cánh én ngỡ mùa xuân trở lại.

Trường yêu dấu mái rêu không tồn tại
Chút tình quê theo nắng úa phai màu
Mưa sụt sùi qua kẽ lá giàn cau
Thương bóng mẹ một đời gom nắng sống.

Hiên vắng ngắt tiếng võng đưa trống rỗng
Khói hoàng hôn loang loáng khuất lâu rồi
Đời phù vân giong ruổi bấy nhiêu... ôi!
Thương bãi bể nương dâu nghìn dặm hải.

AI

 MỜI XEM ;

.Vườn Thơ Mới 193, Bài Xướng : THA HƯƠNG_

CHUYỆN NHỎ MÀ KHÔNG NHỎ- Nguyễn Nam Trân Dịch Từ Tiếng Nhật

 

CHUYỆN NHỎ MÀ KHÔNG NHỎ

Gần đây, nơi tôi làm việc có một chuyện nho nhỏ.
Nhưng có lẽ chỉ là chuyện nhỏ đối với tôi, còn đối với tập thể nói chung thì nó khá hệ trọng.
Vả chăng, tuy là chuyện nhỏ nhưng nó có dư âm kéo dài, làm tôi nhớ đến một chuyện khác và không khỏi nặng lòng khi so sánh hai chuyện với nhau.
Ấy là chuyện thủ trưởng của tôi đến tuổi thôi chức vụ quản lý.
Cũng xin được nói rõ rằng “thủ trưởng” ở đây chỉ là người quản lý một “đơn vị công tác” trong một cơ quan, chứ không phải là người đứng đầu của cả cơ quan ấy. Và trong cơ quan thì có cả mấy chục đơn vị có chức năng và vị thế như nhau.
Kể cả hồi mới ra trường và làm nhân viên trong một công ty Nhật, tôi cũng ít quan tâm đến chuyện ai là sếp của mình. Tôi tôn trọng vị trí của họ như tôn trọng bao nhiêu người khác, và cẩn trọng trong mọi việc cần đến sự cộng tác của nhiều người để giảm thiểu những rắc rối xảy ra trong quá trình làm việc, nhưng tôi không xét nét xem con người cá nhân của họ ra sao. Chính xác hơn, tôi không có ý định phán xét ai ở góc độ cá nhân, và những gì tôi biết về tính cách, lối ứng xử của người quản lý hay đồng nghiệp chỉ có tác dụng giúp tôi điều chỉnh mối quan hệ trong công việc theo hướng ôn hòa và bền vững.
Từ khi chọn công việc mà tôi cho rằng nó giúp tôi hạn chế rất nhiều sự tương tác với đồng nghiệp cũng như người quản lý, tôi lại càng ít quan tâm đến những chuyện linh tinh về cá nhân người này, người kia trong môi trường làm việc. Chỉ riêng quy chế điều hành chung của cả cơ quan đã có quá nhiều điều khiến tôi trầm uất và mệt mỏi.
Vị sếp mà tôi mới nhắc đến ở đoạn trên vốn là thầy dạy trong ngành tôi đã học. Tôi không có ấn tượng gì sâu sắc về thầy và cũng không rõ tính cách của thầy trong đời sống cá nhân. Chỉ có cảm nhận chung chung rằng thầy là một người vui vẻ và dễ tính.
Cho nên, cả việc thầy thôi làm công tác quản lý và việc một ai đó sẽ thay thế vị trí của thầy đều không tác động nhiều đến suy nghĩ của tôi. Với tôi, đó chỉ là một trong những thay đổi về điều kiện làm việc, như rất nhiều trường hợp thay đổi khác.
Nhưng một hôm khi đến văn phòng, tôi loáng thoáng nghe thầy nói về việc thay đổi chỗ ngồi, và có cảm giác hơi là lạ. Trước đó thì tôi chẳng hề lưu tâm đến chuyện này, không phải chỉ vì nó không liên quan gì đến tôi, mà còn vì trong tâm thức của tôi thì nó không hề là một chuyện khiến người ta phải đắn đo, cân nhắc.
Cách đây mấy năm, tôi đến Nhật trong một thời gian ngắn để thu thập tư liệu nghiên cứu, vừa đúng lúc giáo sư nhận bảo trợ cho tôi đến tuổi nghỉ hưu.
Ở Nhật, khi đến tuổi nghỉ hưu thì người ta rời hẳn vị trí công việc, và không còn chức danh gắn với công việc ấy. Khi đã thôi làm việc ở trường thì người ta không còn là giáo sư. Cũng đơn giản như nhân viên thiết kế đã nghỉ hưu thì không còn là nhân viên thiết kế.
Về sau, qua nhiều nguồn thông tin và cũng do liên lạc trực tiếp với thầy, tôi biết rằng người thay thế vị trí của thầy ở trường đại học kia là một học trò cũ mà thầy đã trực tiếp giảng dạy. Tôi cũng biết thầy được phong giáo sư danh dự của trường, nhưng thầy khẳng định đã thôi hẳn công việc và không còn liên quan gì đến ngôi trường ấy nữa. Tôi biết thầy đang dành hết thời gian cuối đời để làm nghiên cứu và dịch thuật – công việc mà thầy tâm sự rằng luôn rất muốn làm nhưng khi còn ở trường đại học thì đã bị công việc giảng dạy và quản lý chiếm dụng mất thời gian.
Còn trong thời gian mà tôi được gặp thầy hàng tuần ở trường đại học, tôi chỉ thấy là thầy đang phải rất vất vả dọn phòng nghiên cứu để trả lại cho trường. Thầy giải thích là đến tháng Ba năm sau thì nơi đang là phòng nghiên cứu của thầy phải được dọn sạch sẽ để đón người mới đến. Mà phòng thầy thì như một thư viện. Nhiều lần hai thầy trò đi cùng tuyến xe điện về ga Shinjuku, tôi thấy thầy cẩn thận chọn ra một ít sách để mang dần về nhà. Thầy bảo phải mang rất nhiều chuyến mới vơi bớt phần nào, vì sách dồn lại trong nhiều năm nên bây giờ nhiều quá. Bình thường thầy đã phải chống gậy vì chân yếu, lại còn phải đứng trên xe điện hàng tiếng đồng hồ, thế mà thầy vẫn cứ cần mẫn chuyển sách về nhà theo cách ấy. Thầy còn giải thích là mấy tháng nữa thầy phải lái ô tô đến trường chở sách về, chắc phải chở mấy chuyến mới xong. Có hôm thầy bị cảm, trông rất mệt mỏi khi vừa chống gậy vừa cầm túi đựng sách. Tôi nằng nặc xin cầm sách giúp thầy, dù chỉ đi với thầy chung một đoạn đường thôi, nhưng thầy không bao giờ để tôi động tay vào việc ấy, đến mức khiến tôi thấy bực mình vì tính cách quá ư cứng rắn của người Nhật!
Tuy cũng là trường đại học nhưng nơi tôi làm việc khác hẳn nơi công tác của thầy. Khác như vùng địa cực khác với vùng xích đạo! Nên văn phòng cơ quan chẳng hề khiến tôi nhớ lại việc thầy dọn dẹp phòng nghiên cứu.
Nhưng bỗng nhiên vị sếp mới thôi làm quản lý lại khiến tôi nhớ đến chuyện kia. Mà là nhớ con người, thái độ chứ không phải sự kiện.
Quyết định thôi chức và quyết định bổ nhiệm đều đã được công bố hơn một tuần rồi, nhưng sếp cũ vẫn ngồi trên ghế cũ, trong gian phòng dành cho thủ trưởng mà thầy vẫn sử dụng lâu nay.
Gian phòng ấy không khiến tôi ngưỡng mộ như phòng nghiên cứu của thầy tôi bên Nhật, mà chỉ là nơi tôi thỉnh thoảng bước vào để trình ký các loại giấy tờ khi phải làm thủ tục hành chính với các phòng ban khác trong trường. Đối với tôi, nói ngắn gọn thì đó là nơi có đặt cái ghế của người làm quản lý. Và việc sếp khó xa rời nó khiến tôi không khỏi thấy ngạc nhiên.
Sở dĩ nói là “khó xa rời” vì tôi đã mấy lần nghe thầy nói về việc thay đổi vị trí với vẻ khá băn khoăn, nhưng rồi hơn một tuần trôi qua mà mọi thứ vẫn còn nguyên như cũ. Dĩ nhiên là thầy vẫn tiếp tục làm việc tại cơ quan với đầy đủ học hàm học vị. Vấn đề là một thành viên bình thường làm công tác giảng dạy thì không có chỗ ngồi cố định ở cơ quan, nói gì đến một góc hẳn hoi tách riêng với mọi người còn lại.
Khi tình cờ trò chuyện với một cô bạn đồng nghiệp cùng đơn vị, tôi nghe cô ấy bày tỏ sự thắc mắc về việc chỉ thay đổi trên nội dung giấy tờ chứ chưa thay đổi vị trí nơi làm việc, và chợt hiểu ra rằng tình trạng hiện tại nếu kéo dài thêm nữa thì có vẻ sẽ không ổn lắm trong tâm thức mọi người.
Là một người ngoài cuộc đối với chuyện quản lý, tôi chỉ biết là có tồn tại một tình trạng như thế, chứ không biết vì sao mà nó lại xảy ra.
Mười bốn năm đi làm, tôi đã mấy lần thay đổi nơi làm việc, và chưa từng có cảm giác muốn vào thăm lại cơ quan cũ, dù khi tôi chuyển việc thì không hề ghét bỏ cơ quan hay đồng nghiệp ở đó.
Tôi chỉ muốn thăm lại trường cũ mình đã học, nhìn lại cái cây mình đã trồng ở một góc sân trường. Tôi cũng thường nhớ về ngôi nhà cũ, nơi mình đã sống với người thân, dù ngôi nhà ấy không còn nữa.
Có lẽ vì tôi thuộc kiểu người không đặt tình cảm cá nhân vào cơ quan hay quan hệ công việc.
Cũng có thể ai đó nghĩ rằng tôi chỉ là một nhân viên bình thường, còn người quản lý thì mới có tình cảm gắn bó với cơ quan.
Nói chung là tôi không hiểu được tâm tư tình cảm của người khác, đặc biệt là những người có vị thế khác hẳn bản thân mình.
Có thể người ta gặp rất nhiều khó khăn khi phải chia tay với cơ quan, hay thậm chí chỉ là chia tay với một... cái ghế?
Tôi cảm nhận rất rõ là thầy tôi rất buồn, khi thầy nói về việc nghỉ hưu, việc dọn phòng nghiên cứu và thu xếp để mang từng quyển sách về nhà.
Nhưng thầy đã làm hết những việc phải làm một cách rất điềm tĩnh. Không băn khoăn. Không níu kéo.
Vì vậy nên dù không hiểu được nỗi buồn của thầy, tôi cũng biết rằng nó không phải là thứ tình cảm khiến cho thầy bám víu vào cái cũ, vào những thứ vẫn có sức chi phối rất lớn đến tâm thức con người.
Mà ở đây không phải chỉ có chuyện cá nhân. Một môi trường xã hội như Nhật Bản không cho phép người ta níu kéo. Xã hội tạo rất nhiều điều kiện để nuôi dưỡng lòng tự trọng ở con người, và nó buộc người ta phải hành xử với lòng tự trọng! Trong xã hội như thế, một người khi biết mình là ai thì đồng thời phải có đủ dũng cảm để rời bỏ những gì cần rời bỏ, nếu không muốn những thứ vốn tùy thuộc vào ta “vươn lên” nắm quyền làm chủ ta, và ta đánh mất chính bản thân trong cái nhìn khắc nghiệt của thiên hạ.
Tôi viết những điều này chủ yếu chỉ vì muốn “tẩy rửa” đầu óc sau mấy ngày mệt mỏi. Những chuyện này không phải chuyện của cá nhân tôi, cũng không phải chuyện mà tôi quan tâm chú ý, chỉ là điều tôi tình cờ “chạm trán” và khiến tôi liên tưởng đến một tình huống khác, một lối hành xử khác, mà cảm thấy nặng lòng.
Tôi nhớ đến một nhà văn Việt Nam với nhiều tiểu thuyết có những nhân vật là quan chức về hưu mà vẫn hành xử như thuở còn đương chức.
Tôi không có ý định phê bình hay phán xét một ai.
Tôi chỉ thấy sợ vì thông qua những người có lối hành xử mà tôi không hiểu được, tôi cảm thấy được cảnh báo sâu sắc về sự yếu đuối của con người. Có lẽ vì tôi vốn là người đặc biệt yếu đuối và nhạy cảm với sự yếu đuối.
Chúng ta luôn muốn học hỏi các nước văn minh, các nước giàu. Nhưng chúng ta có học được từ họ sự mạnh mẽ hay không?

Trang Thơ ĐV.Lợi ; LẼ VÔ THƯỜNG,LẠI THĂM “QUÁN CÀ PHÊ CHẠY NẮNG”

 LẼ VÔ THƯỜNG

Ghé “nhà” được gọi “nhà… thương”

Thử xem cái “lẽ vô thường” ở dâu

Mà từ phút… khóc khởi đầu

Trải bao mộng mỵ, chiêm bao, tìm hoài!

Cả trong lúc tỉnh, khi say

Đang cơn thức lẫn mộng ngày mơ đêm

Bao năm cứ mải mê tìm

Giờ thì tiện thể hỏi xem thế nào

Vô thường - lẽ ấy vì sao

Làm hoang mang suốt bể dâu kiếp người?

Xui ta khóc, bẳt ta cười

Khiến nhân gian nhộn nhạo vui lẫn buồn?

Ghé nơi tuy… ghét, lại… thương

Ngộ ra đời chỉ là… tuồng chiêm bao.

Một bể khổ ngập sóng trào

Kể từ độ khóc thét… vào cuộc… chơi.

Cuộc chơi, ôi, cái cuộc Người…

SG_110826

ĐVL

LẠI THĂM “QUÁN CÀ PHÊ CHẠY NẮNG”

Lâu lắm mới ghé “cà phê chạy nắng”

Những gương mặt quen vẫn kín chỗ ngồi

Như trầm cảm, nắng ngã màu vàng nhạt

Còn hơi sức đâu mà rượt đuổi người

Nắng hiền thế nên chẳng cần “núp hẻm”

Cứ ung dung tán gẫu dưới hiên nhà

Lần này cũng… hầu như, ai cũng nhắc

Ông giáo Cali - vị “ẩm khách già”

Người từng đã đến cà phê “Chúc Nguyễn”

Cùng học trò dõi lối mặt trời đi

Chờ khi tách cà phê đầy vị nắng

Lại khập khà khập khiễng để… thiên di

Để trốn nắng, trừ khi nào nắng… trốn

Cả đôi lần mưa nắng phỉnh phờ nhau

Và mạch chuyện về Sài Gòn Sư Phạm

Lại miên man kệ mưa nắng nhĩ nhàu

Riêng lần này, vâng lần này, bất chợt

“Đêm Cali” kết nối “Sáng Sài Gòn”

Mặt đối mặt - vẳng từng lời thưa thốt

Mừng thấy “Ông Thầy” xưa vẫn an khương!

Vẫn rất nhớ quán cà phê chạy nẳng

Vẫn bồn chồn nghe “Tiếng Vọng Quê Hương (*)

Cũng có thể thầm đếm ngày, tính tháng

Để được về kết thúc chuỗi… tha phương

(Chỉ là các học trò già vụng đoán

Thầy bâng khuâng lời hẹn với Sài Gòn)./.

SG_130826

ĐVL

(*) Tên một bài thơ hay của Thầy - Nhà thơ Nguyễn Duy Linh đăng trong tập Thơ Viết Cho Mình.

Tôi đã trải qua 6 tháng sống ở viện dưỡ/ng lão 8 triệutháng....

 

Tôi đã trải qua 6 tháng sống ở viện dưỡ/ng lão 8 triệutháng và tôi phải nói ra 6 sự thật tàn khốc mà ít ai dám nói…

Ngày con trai đưa tôi đến viện dưỡng lão, nó nói một câu:

“Mẹ ở đây có người chăm sóc chu đáo, chúng con đi làm yên tâm hơn.”

Tôi cười gượng, ôm vội túi đồ. Lúc ấy, tôi cũng tin rằng với mức phí 8 triệu một tháng, nơi này sẽ là chỗ an dưỡng tốt. Nhưng sau 6 tháng sống ở đây, tôi đã hiểu ra nhiều điều mà trước đó chưa bao giờ nghĩ tới. Và hôm nay, tôi muốn kể lại 6 sự thật tàn khốc – không để than trách, mà để ai đó có người thân đang ở trong hoàn cảnh như tôi, sẽ hiểu và thương hơn..!!!

Sự thật thứ nhất…

Tiền 8 triệu một tháng không mua được sự quan tâm thật lòng.

Nhân viên ở đây cũng có người tốt, nhưng họ phải chăm cùng lúc cả chục cụ già. Họ làm theo giờ, theo quy định. Đến giờ ăn thì đẩy xe cơm tới, đến giờ uống thuốc thì đưa thuốc. Không ai có thời gian ngồi nghe một ông cụ kể chuyện thời trẻ, hay dỗ dành một bà cụ nhớ con mà khóc giữa đêm.

Sự thật thứ hai:

Ở viện dưỡng lão, thứ thiếu nhất không phải tiền, mà là tiếng người thân.

Có cụ mỗi ngày cầm điện thoại nhìn màn hình cả tiếng chỉ để chờ một cuộc gọi. Có cụ cứ đến cuối tuần lại mặc quần áo đẹp, ngồi ngoài cổng từ sáng đến chiều… nhưng con cháu không tới.

Sự thật thứ ba:

Nhiều người già ở đây không bệnh vì tuổi già, mà bệnh vì buồn.

Tôi đã chứng kiến một cụ ông trước còn khỏe, sau vài tháng ít nói dần, ăn cũng ít, rồi lặng lẽ ra đi. Bác sĩ nói tim yếu, nhưng chúng tôi đều biết… trái tim ông yếu vì không còn ai cần mình nữa.

Sự thật thứ tư:

Không phải ai vào đây cũng nghèo hay không có con.

Ngược lại, rất nhiều cụ có con cái thành đạt. Có cụ khoe con làm giám đốc, con làm ở nước ngoài. Nhưng khi đêm xuống, họ vẫn lặng lẽ nói một câu giống nhau:

“Giá mà được ở nhà… dù chỉ là một góc nhỏ.”.!!!

Sự thật thứ năm:

Người già sợ nhất là cảm giác bị gửi đi.

Ngày đầu tôi vào đây, có một bà cụ nắm tay tôi hỏi:

“Con có bị con cháu đưa tới giống tôi không?”

Tôi gật đầu.

Bà cười buồn:

“Vậy là từ nay chúng ta thành… hàng xóm của nỗi nhớ rồi.”

Sự thật thứ sáu – cũng là điều tàn khốc nhất:

Chúng tôi không sợ chết.

Thứ chúng tôi sợ là bị quên lãng khi còn sống.

Suốt 6 tháng qua, tôi dần hiểu ra một điều.

Viện dưỡng lão có thể cho người già chỗ ăn, chỗ ngủ, thuốc men đầy đủ.

Nhưng có một thứ không nơi nào bán được bằng tiền.

Đó là cảm giác mình vẫn là người thân trong một gia đình.

Tuần trước, con trai tôi đến thăm. Nó hỏi:

“Mẹ ở đây có quen không?”

Tôi nhìn nó, cười nhẹ rồi nói:

“Mẹ quen rồi… nhưng quen không có nghĩa là mẹ hết nhớ nhà.”

Nó im lặng rất lâu.

Tôi không biết sau này mình có còn ở đây nữa hay không.

Nhưng nếu ai đó đọc được câu chuyện này, tôi chỉ mong một điều nhỏ thôi:

Nếu còn cha mẹ…

hãy dành cho họ nhiều thời gian hơn một khoản tiền mỗi tháng..!!!

_______

Bài của tác giả: Nguyễn Bỉnh Khiêm#

Hoa Huỳnh chuyển

Trang Thơ Hathuthuy- SPSAIGON CÔ NHÃ Ý Ơi - Mời -Xem Trên Yoube

 CÔ NHÃ Ý ƠI!

Có một điều không sao quên được

Là con dốc trắng xóa áo dài

Của ngày xưa chân hài nhẹ bước

Tuổi mười ba mười bốn thơ ngây.

Có một điều trong bốn ngăn tim

Cứ luôn luôn làm em nhung nhớ

Là dáng CÔ áo dài lam tím

Trên sân trường nắng gió ngẩn ngơ.

Có một điều không thể nào quên

Giọng giảng bài như ru như hát

Thơ cổ bỗng lãng đãng thơ tình

" Qua Đèo Ngang" hóa thành nốt nhạc.

Có một điều làm em cứ tiếc

Chưa một lần được hát CÔ nghe

Bài hát có dòng sông học vấn

Người đưa đò duyên dáng là CÔ.

Ra trường lâu rồi... Em vẫn nhớ

Ngô Quyền trường cũ bạn bè thương

Dáng CÔ đi bồi hồi nắng lụa

Mây nghiêng nghiêng ngó xuống sân trường.

Có một điều cứ luôn ray rứt

Từ bài thơ dang dở nửa chừng

Có hàng cây đường Trịnh Hoài Đức

Lá rơi nhiều theo gió bâng khuâng

hathuthuy

Hoài Linh Ngọc Dương: TỪ LIVESTREAM NGUYỄN PHƯƠNG HẰNG ĐẾN DIỄN ĐÀN DONALD TRUMP…

 

KHI CHỦ NGHĨA DÂN TÚY ĐÁNH THẲNG VÀO CẢM XÚC ĐÁM ĐÔNG

Thoạt nhìn, Nguyễn Phương Hằng và Donald Trump là hai nhân vật hoàn toàn khác nhau. Một người nổi tiếng qua những buổi livestream đầy thị phi tại Việt Nam; người kia là một doanh nhân trở thành Tổng thống Hoa Kỳ.

Một người không nắm quyền lực nhà nước; người kia đứng ở trung tâm quyền lực của một siêu cường.

Nhưng nếu tạm gác nội dung đúng sai của từng phát biểu để chỉ quan sát kỹ thuật ngôn ngữ, chúng ta sẽ thấy một số nét tương đồng đáng chú ý: nói trực tiếp, bình dân, lặp đi lặp lại, cá nhân hóa xung đột, chế giễu đối thủ, chia thế giới thành những phe đối nghịch và đặc biệt là tạo cho người nghe cảm giác: “Tôi đang nói hộ những điều các anh chị muốn nói mà không ai dám nói.”

Trong chính trị học, một phần của hiện tượng ấy nằm trong khái niệm chủ nghĩa dân túy – populism. Nhiều nghiên cứu định nghĩa dân túy bằng ba yếu tố thường gặp: lấy “nhân dân” làm trung tâm, chống giới tinh hoa và có xu hướng phủ nhận tính chính đáng của những lực lượng không thuộc về “nhân dân chân chính”.

Chính trị vì vậy bị giản lược thành cuộc chiến giữa “những người dân lương thiện” và “giới tinh hoa tham nhũng”. (Cambridge University Press⁠)

Ngôn ngữ dân túy hấp dẫn trước hết bởi nó biến những vấn đề phức tạp thành những câu chuyện cực kỳ đơn giản. Một bài phân tích về tam quyền phân lập phải giải thích Quốc hội, hành pháp, tư pháp, judicial review, federalism, due process, checks and balances… Người đọc phải tập trung và có một số kiến thức nền.

Trong khi diễn ngôn dân túy chỉ cần nói: Bọn chúng đang lừa các bạn. Tôi sẽ phơi bày chúng. Chỉ có tôi dám nói sự thật. Một bên yêu cầu tư duy; bên kia cung cấp ngay một cảm xúc.

Đó là lý do livestream có thể hấp dẫn hơn một bài khảo luận về hiến pháp. Con người không phải lúc nào cũng tiếp nhận chính trị bằng lý trí thuần túy.

Chúng ta còn tiếp nhận nó bằng giận dữ, sợ hãi, tự ái, hy vọng, cảm giác bị xúc phạm và nhu cầu thuộc về một cộng đồng.

Chủ nghĩa dân túy đặc biệt giỏi biến những cảm xúc riêng lẻ thành một câu chuyện tập thể: “Anh khổ không phải chỉ mình anh khổ. Có một thế lực đã làm anh khổ. Tôi biết chúng là ai. Và tôi đứng về phía anh.”

Ở đây cần tránh một ngộ nhận: dân túy không đơn giản là chính trị dành cho người ít học. Người có học vẫn có thể bị hấp dẫn bởi nó.

Những nghiên cứu thực nghiệm thậm chí cho thấy chỉ sử dụng ngôn ngữ đơn giản không tự động giúp một ứng viên giành phiếu; điều quan trọng hơn là việc quy trách nhiệm cho giới chính trị và tạo cảm giác đứng về phía “nhân dân”.

Những bất an về kinh tế, văn hóa và địa vị xã hội cũng có thể kích hoạt nhu cầu tìm kiếm một lãnh tụ mạnh. (Cambridge University Press⁠)

Điểm đáng chú ý trong cách nói của Nguyễn Phương Hằng là biến người nghe thành người trong cuộc. Những câu chuyện về người giàu, quan chức, nghệ sĩ, hoa hậu, tiền bạc, tình dục, phản bội… vốn gần với những tò mò và ấm ức đời thường hơn rất nhiều so với những khái niệm như trách nhiệm giải trình hay kiểm soát quyền lực.

Khi người livestream dùng tiếng lóng, thành ngữ, châm chọc hoặc ngôn từ ngoài đường phố, khoảng cách giữa người phát ngôn và khán giả gần như biến mất. Người nghe không cảm thấy mình đang nghe một “chuyên gia giảng bài”; họ có cảm giác một người giống mình đang đứng lên nói hộ mình.

Trump cũng đã khai thác rất thành công một cơ chế tương tự trong chính trị Mỹ.

Ngôn ngữ vận động của Trump thường không mang cấu trúc của một bài diễn văn chính sách truyền thống mà gần với một chương trình biểu diễn chính trị: biệt danh, chế giễu, cường điệu, những câu ngắn dễ nhớ, xác định kẻ thù và liên tục tạo đối lập giữa những người ủng hộ mình với giới tinh hoa, truyền thông, bộ máy quan liêu hay những nhóm bị mô tả là gây nguy hiểm cho nước Mỹ.

Nghiên cứu chính trị học gọi những khung diễn ngôn lấy “nhân dân”, chống “elite” và mô tả chính trị theo kiểu thiện–ác là những đặc trưng quan trọng của rhetoric dân túy. (Cambridge University Press⁠)

Nhưng từ đây xuất hiện một sự khác biệt cực kỳ quan trọng giữa dân túy trong dân chủ và dân túy trong độc tài.

Trong một nền dân chủ, sự giận dữ của đám đông có một công cụ chuyển hóa thành quyền lực thật: lá phiếu. Một triệu người phẫn nộ không chỉ tạo ra một triệu lượt xem.

Họ có thể tạo thành một triệu lá phiếu. Lá phiếu đưa ứng viên vào Quốc hội, đưa tổng thống vào Nhà Trắng, ảnh hưởng đến việc bổ nhiệm thẩm phán và thay đổi chính sách của cả quốc gia.

Vì vậy, chủ nghĩa dân túy trong dân chủ chứa một nghịch lý: nó có thể sử dụng chính những phương tiện dân chủ để làm suy yếu nền dân chủ tự do.

Dân chủ không chỉ có bầu cử. Dân chủ tự do còn có hiến pháp, pháp quyền, quyền của thiểu số, báo chí độc lập, tư pháp độc lập, phân quyền và những thiết chế buộc người chiến thắng phải chấp nhận giới hạn quyền lực.

Nhà dân túy lại có thể nói với người ủng hộ: Tôi đại diện cho nhân dân. Tôi đã thắng cử. Vì vậy những ai ngăn cản tôi chính là đang chống lại ý chí nhân dân.

Đây chính là điểm nguy hiểm.

Khi “ý chí nhân dân” bị đồng nhất với ý chí của một cá nhân, tòa án có thể bị mô tả như kẻ phá hoại; báo chí trở thành “kẻ thù”; phe đối lập không còn là những công dân có quan điểm khác mà trở thành kẻ phản bội; công chức độc lập trở thành “deep state”; mọi cơ chế kiểm soát quyền lực đều có thể bị diễn giải thành âm mưu chống lại lãnh tụ.

Khi ấy lá phiếu không còn đơn thuần lựa chọn người quản lý nhà nước. Nó có nguy cơ trở thành tấm giấy ủy quyền để một cá nhân nhân danh đa số tấn công những thiết chế vốn được dựng lên để giới hạn chính người chiến thắng.

Đây không chỉ là giả thuyết. Nghiên cứu so sánh công bố năm 2025 tổng kết rằng khi những nhà lãnh đạo dân túy nắm chính quyền, nhiều nghiên cứu quy mô lớn ghi nhận những tác động tiêu cực đối với tự do dân sự, tự do truyền thông, cơ chế kiểm soát quyền lực và tính toàn vẹn của bầu cử.

Tuy nhiên, nghiên cứu cũng lưu ý dân túy đôi khi có thể buộc hệ thống chính trị phải chú ý tới những nhóm cử tri thực sự cảm thấy bị bỏ quên. Vì vậy vấn đề không phải mọi phản kháng chống giới tinh hoa đều xấu; vấn đề là phản kháng ấy có chấp nhận đa nguyên và giới hạn quyền lực hay không. (Cambridge University Press⁠)

Trường hợp Hoa Kỳ càng đặc biệt bởi Tổng thống Mỹ không chỉ ảnh hưởng đến nước Mỹ. Người ngồi trong Nhà Trắng điều hành một siêu cường quân sự, kinh tế và ngoại giao.

Vì vậy khi làn sóng dân túy đưa một lãnh tụ lên nắm quyền, những quyết định về thuế quan, nhập cư, chiến tranh, liên minh, viện trợ, tổ chức quốc tế hay quan hệ với các cường quốc có thể tạo chấn động vượt khỏi biên giới Hoa Kỳ.

Đến năm 2026, ngay cả trong nội bộ Mỹ, tranh luận về giới hạn quyền hành pháp đã trở thành một vấn đề lớn; khảo sát được Brookings phân tích cho thấy đa số người Mỹ được hỏi cho rằng Trump đã hành động vượt khỏi thẩm quyền pháp lý và hiến định trong một số lĩnh vực. (Brookings⁠)

Nhưng đặt cùng hiện tượng ấy vào một chế độ không có bầu cử cạnh tranh thực chất, kết quả lại hoàn toàn khác.

Một buổi livestream tại Việt Nam có thể thu hút hàng triệu lượt xem. Người ta có thể cười, chửi, hả hê, chia sẻ và cảm thấy những điều mình không dám nói cuối cùng đã có người nói thay.

Nhưng sau khi màn hình điện thoại tắt đi, câu hỏi quan trọng nhất vẫn còn nguyên: quyền lực nhà nước đã thay đổi gì chưa?

Nếu người dân không có khả năng dùng lá phiếu để thay thế chính quyền; nếu Quốc hội không phải nơi cạnh tranh quyền lực thực chất; nếu báo chí không thể tự do điều tra quyền lực; nếu tư pháp không đủ độc lập để buộc người có quyền chịu trách nhiệm, thì sự phẫn nộ của hàng triệu người rất khó chuyển hóa thành quyền lực chính trị có tổ chức.

Và đây chính là nghịch lý lớn nhất.

Ở Mỹ, một đám đông bị kích động có thể trở thành đội quân lá phiếu.

Ở Việt Nam, một đám đông bị kích động rất dễ chỉ trở thành đội quân lượt xem.

Một bên có khả năng đưa người mình yêu thích vào Nhà Trắng. Bên kia có thể đưa một livestream lên hàng triệu view nhưng ngày hôm sau cơ cấu quyền lực vẫn gần như nguyên vẹn.

Bởi vậy dân túy trong một nền độc tài đôi khi còn vô tình đóng vai trò như van xả áp suất xã hội.

Người dân được nghe những chuyện mà báo chí chính thống không nói, được cười vào giới quyền thế, được chứng kiến thần tượng hay người nổi tiếng bị “bóc trần”, được thỏa mãn cảm giác rằng cuối cùng cũng có người “quất thẳng”.

Sự phẫn nộ được giải phóng nhưng chưa chắc được chuyển hóa thành yêu cầu cải cách thể chế.

Đó chính là nơi “phép thắng lợi tinh thần” xuất hiện.

Người ta tưởng rằng nói được sự thật đồng nghĩa với thay đổi được hiện thực.

Không phải.

Phơi bày quyền lực và kiểm soát quyền lực là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.

Một livestream có thể làm một quan chức xấu hổ. Một nền báo chí tự do có thể điều tra ông ta.

Nhưng chỉ một hệ thống pháp quyền với công tố độc lập, tòa án độc lập, Quốc hội có quyền giám sát và cử tri có quyền loại bỏ chính quyền mới có khả năng biến thông tin thành trách nhiệm giải trình.

Đây cũng là lý do câu chuyện Nguyễn Phương Hằng đáng suy nghĩ hơn rất nhiều so với những chuyện ai ngủ với ai, ai cho ai tiền hay ai chống lưng cho ai.

Hiện tượng hàng triệu người say mê nghe những câu chuyện hậu trường quyền lực nhưng ít quan tâm tới cơ chế sản sinh và kiểm soát chính quyền cho thấy một nghịch lý: người ta căm ghét hậu quả của quyền lực tha hóa nhưng lại ít quan tâm đến cấu trúc đã cho phép quyền lực tha hóa.

Họ thích nghe kể về một quan chức xấu hơn là tìm hiểu tại sao một quan chức xấu có thể tồn tại.

Họ thích nghe một người quyền thế bị chửi hơn là đặt câu hỏi ai có quyền điều tra người ấy.

Họ thích chứng kiến một nhân vật bị “quất” trên mạng hơn là hỏi liệu người dân có cơ chế pháp lý nào để buộc người có quyền phải chịu trách nhiệm hay không.

Và đó là chiến thắng lớn nhất của mọi hệ thống quyền lực không bị kiểm soát: biến sự phẫn nộ chính trị thành giải trí.

Từ Nguyễn Phương Hằng đến Donald Trump vì vậy có một bài học đáng suy ngẫm. Chủ nghĩa dân túy không nhất thiết sinh ra từ sự ngu dốt.

Nó sinh trưởng rất tốt trên sự bất mãn, đặc biệt khi con người cảm thấy giới tinh hoa không còn nói ngôn ngữ của họ và hệ thống không còn lắng nghe họ. Nhà dân túy xuất hiện và nói: Tôi hiểu sự tức giận của các bạn. Tôi biết kẻ nào gây ra nó. Hãy đứng về phía tôi.

Nhưng từ câu nói ấy, hai con đường có thể mở ra.

Trong một nền dân chủ, đám đông có lá phiếu. Nếu cảm xúc chiến thắng lý trí và sự trung thành với lãnh tụ chiến thắng lòng trung thành với hiến pháp, dân túy có thể bước từ quảng trường vào chính quyền và bắt đầu phá bỏ từng chiếc khóa vốn được thiết kế để kiểm soát quyền lực.

Trong một chế độ độc tài, đám đông không có sức mạnh tương đương của lá phiếu. Sự phẫn nộ vì thế có thể quanh quẩn từ livestream sang Facebook, từ scandal này sang scandal khác, từ một trận cười sang một cơn giận dữ khác. Quyền lực vẫn ở đó.

Một nơi, dân túy có thể biến sự giận dữ thành quyền lực.

Một nơi, dân túy có nguy cơ biến sự giận dữ thành giải trí.

Nhưng cuối cùng bài học cho cả hai xã hội lại giống nhau: vấn đề quan trọng nhất không phải ai nói hay hơn, ai chửi mạnh hơn, ai thu hút được nhiều người hơn, mà là xã hội có những thiết chế nào để biến bất mãn chính đáng của người dân thành cải cách hòa bình, đồng thời ngăn bất kỳ cá nhân nào lợi dụng chính sự bất mãn ấy để tập trung quyền lực vào tay mình.

Bởi một nền dân chủ trưởng thành không hỏi: “Ai sẽ cứu chúng ta?”

Nó hỏi một câu khó hơn nhưng quan trọng hơn rất nhiều:

“Chúng ta phải xây dựng thể chế như thế nào để không bao giờ cần một vị cứu tinh?”

Hoài Linh Ngọc Dương

*Bài do CTV/TVBH gởi.

(T.án Và Bạn Hửu )

Thăm đồng môn SPSG (9 /7 /2026 )

 

Sau khi tạm biệt xã Mỹ Lộc Tây Ninh (thuộc Cần Giuộc, Long An), trên đường về, mọi thành viên trên cả 2 “xe con” đều thống nhất ghé thăm chị Tuyet Hong Le Thi tại nhà riêng trên đường Âu Dương Lân thuộc phường Chánh Hưng, dù lúc ấy trời chiều đang “làm mưa làm gió.

Tuy vừa mới… tạm xuất viện vì còn phải được tiếp tục theo dõi điều trị, nhưng trông thần thái của chị khá tốt, tỏ vẻ tấ rất vui khi được các cựu giáo chức Nhơn Trạch, các đồng môn SPSG và cả đại diện của Gia Đình Nhỏ nữa cùng đến thăm!

Vì đường về còn xa, thời gian cuối chiều không còn nhiều nên không thể nán lại thăm lâu! Thế là đành phải tạm biệt nhau, chúc giữ gìn sức khoẻ và hẹn ngày gặp lại….

Riêng “nhà đài” thì xin phép tách đoàn, đặt grab quay trở lại bến xe Q8 để được trải nghiệm xe bus không đồng cho lượt về toàn tuyến tính từ bến xe Q8 đến Ngã Tư Ga!

Chúc chị đồng môn Tuyết Hồng - K12 SPSG mau khoẻ như đã từng nhé!

SG_100826

Đặng Việt Lợ