Nếu Đời Không Có Ta...

Namo Sakya Muni Buddhaya

Nếu Đời Không Có Ta...

Trăm nghìn lần đừng cho mình là “quá quan trọng”, bởi vì 

trên thế giới này, ai cũng đều rất quan trọng. Nhưng mà, bất luận 

là thiếu đi một ai thì Trái Đất này cũng vẫn cứ chuyển động.

Xin kể bạn nghe chuyện Lạc đà và con ruồi .

Có một con lạc đà phải trải qua trăm nghìn cay đắng khổ cực 

mới vượt qua được sa mạc cát rộng lớn. Một con ruồi đậu trên

 lưng con lạc đà và cũng tới nơi mà không mất một chút 

sức lực nào.

Con ruồi hân hoan, vui vẻ cười nói: “Lạc đà! Cảm ơn ngươi 

đã phải vất vả cõng ta tới đây, hy vọng sau này sẽ gặp lại!”

Nhưng mà con lạc đà lại lạnh lùng liếc nhìn con ruồi rồi nói:

 “Lúc ngươi ở trên lưng ta, ta vốn dĩ cũng không biết, cho nên khi 

ngươi đi cũng không cần phải chào hỏi. Bởi vì căn bản ngươi 

cũng đâu có trọng lượng gì, đừng tự đề cao mình quá, 

ngươi tưởng ngươi là ai?” 

- Đừng bao giờ cho mình là quá quan trọng

Có một cậu thanh niên sống trong gia đình đông người, mỗi lần 

ăn cơm, đều là hơn 10 người ngồi ăn xung quanh một chiếc bàn

 lớn. Một lần nọ, cậu ta đột nhiên có suy nghĩ muốn đùa mọi người

 một chút. Trước khi ăn cơm, cậu ta chui vào trong một cái tủ và trốn 

ở đó để cho mọi người phải đi khắp nơi tìm kiếm mình.

Nhưng thật không ngờ là không có một ai đi tìm cậu ta cả, 

thậm chí họ còn không để ý tới sự vắng mặt của cậu trong bàn ăn.

 Sau khi mọi người đã ăn no và rời khỏi bàn, cậu ta mới chui từ 

trong tủ ra và một mình ăn những thức ăn thừa còn lại.

Từ lần đó trở đi, cậu ta tự nhủ với lòng mình: “Sẽ không bao giờ 

cho mình là người quá quan trọng nữa, bởi vì như thế có thể 

sẽ phải nhận lấy sự thất vọng.”

Đời sống, lúc nên cúi đầu thì hãy cúi đầu

Benjamin Franklin được xưng là “cha đẻ của nước Mỹ”. 

Có một lần, ông từng đến thăm một vị lão tiền bối

 “đức cao vọng trọng”. Lúc ấy ông tuổi trẻ lại khí thế mạnh, mẽ 

nên đã ngẩng cao đầu mà sải bước đi rất nhanh. Không ngờ vừa

 bước đến cửa thì đầu của ông bị đập mạnh vào cái khung bên trên.

 Đau điếng cả người, ông không ngừng dùng tay mà xoa xoa 

bóp bóp, lại vừa nhìn cái khung cửa thấp hơn thân thể mình.

Vị tiền bối ra chào đón Franklin chứng kiến cảnh này liền

 nói:“Rất đau phải không? Nhưng mà đây có lẽ là thu hoạch lớn

 nhất của chuyến thăm ta ngày hôm nay của cậu đấy! Một người 

muốn sống bình an vô sự trên đời thì lúc nào cũng phải ghi 

nhớ rằng: “Lúc nên cúi đầu thì phải cúi đầu!” Đây cũng là một 

chuyện mà ta muốn dạy cậu.”

Một người có thể có tự tin, nhưng đừng tự cao tự đại.

Một người có thể phóng đãng một chút nhưng đừng 

kiêu căng, ngạo mạn.

Một người có thể sống rất thọ nhưng cũng không thể

 trường sinh bất tử.

Đừng cho mình là “quá quan trọng”, kỳ thực cũng là một 

đức hạnh cần tu dưỡng, một tâm thái sống cao thượng, một 

thái độ lạc quan và là một loại trưởng thành của tâm tính, 

hay còn là một loại tâm không màng danh, lợi!

'' Hề chi một phận đời riêng

Buông hơi nằm xuống mà nghiêng đất trời

Thiếu ta?.. Đời cũng vậy thôi

Ta là hạt bụi giữa đời bao la...''

Như Nhiên- Thích Tánh Tuệ

Trần Gian in Bóng Phật Ngồi

Phật ngồi bóng đổ nghìn năm 

Ta.. '' vui cái khổ '' 

luân trầm vạn niên.

Phật ngồi siêu thoát, trạm nhiên

Ta đi...du lịch

 sáu miền khổ đau.

Phật ngồi in bóng thiên thâu

Ta ngồi mắc kẹt trên cầu tử sinh.

Phật ngồi không nói lặng thinh

Ta mê sảng thuyết...

mà tim mịt mùng.

Phật ngồi dáng đẹp lạ lùng!

Uy hùng.. mà lại vô cùng đơn sơ. 

Ta ngồi bộ dạng bơ phờ

Vì chưng sóng cuốn đôi bờ.. tả tơi..

Thôi, nay bắt chước Phật ngồi

Vỡ Tam giới mộng cho đời tự do...

- Vô Sinh nở đóa thơm tho

Thêng thang... cõi Phật nơi mô cũng là...

Như Nhiên -Th T Tuệ 

Kính chia sẻ cùng cả nhà hình ảnh Khóa tu 2 ngày 

6 và 7 July/2019 - tại Tu viện Bửu Hưng tiểu bang Oregon.

Quỉ khóa 2 đến 29/8/2019

Tồn cuối ..............................                 11.463.000 đ VN
27/8 chị Phan thị Bông ủng hộ ..............1.000.000 đ VN
(chị Phan thị Bông là vợ anh Đỗ Đình Trữ  (k.2 ) đã mất
 Tiền gửi qua anh DQ.Tuấn )
Tồn cuối 29/8/2019..............................12.463.000 đ VN 
(Mười hai triệu bốn trăm sáu mươi ba ngàn đồng chẳn ) 
💙
Riêng tiền hổ trợ bạn  LN.Châu là 300 USD.hiện Hòa đang giữ chờ Châu tìm nhà )

Thơ Xướng Họa :VIẾT CHO HỒN DÂN TỘC (Phương Hoa và Các Thi Hửu )

VIẾT CHO HỒN DÂN TỘC

Giàn nho gốc Việt trái sai quằn,

Tựa giống Âu Cơ với Lạc Quân.

Trăm trứng gọi đàn vang nốt nhạc,

Trăm con họp bạn rạng thơ văn.

Tâm tư ngan ngát tràn hương lúa,

Cảm xúc vời vời chói ánh trăng.

Cùng viết bảo tồn ngôn ngữ Mẹ,

Cho hồn dân tộc thoát mây giăng.

PHƯƠNG HOA (Aug, 6th 2019)

HỌA: NHỚ ƠN QUỐC TỔ

Phận nước đôi vai gánh nặng quằn,

Nhớ ơn Quốc Tổ Lạc Long Quân.

Đàn vang tiếng vọng quân hồ hởi,

Sáo thét hồn linh thuợng Sớ văn.

Toàn quốc đấu tranh hô vạn tuế,

Năm châu gương chói sáng dường trăng.

Ơn Cha nghĩa Mẹ hồn dân tộc,

Con cháu hương lòng nguyện phủ giăng.

HỒ NGUYỄN (17-8-19)

HỌA: HOA NỞ TRONG LÒNG
Trông tranh thú vị nặng hoa quằn,
Lố nhố như là trận lục quân.
Sặc sỡ vườn hồng vương sắc tía,
Mừng vui nhụy thắm điểm hoa văn.
Bên sân đứng ngắm hoa hồng nở,
Đậm nét gương soi óng ánh trăng,
Quân tử cầm kỳ quên thế sự,
Điền viên thi tửu cạnh trăng giăng.
Trần Đông Thành

Hoa :
Quằn trĩu nho sai trái trĩu quằn

Quân Long Lạc Việt thuở Long Quân

Nhạc ngân bách trứng nghe ngân nhạc

Văn quốc trăm con thấy quốc văn 

Lúa gạo dư ăn đây gạo lúa

Trăng thu tròn trịa đó thu trăng

Mẫu từ, hiếu kính thương từ mẫu 

Giăng trắng mù sương mây trắng giăng

Mai Xuân Thanh

Ngày 17/08/2019

(ảnh:eva.com)

Nhà thơ Xu Lizhi - Phan Tấn Hải

Nhà thơ Xu Lizhi (1990-2014) là một hình ảnh bi thảm trong thời đại chúng ta. Anh sống và chết như một bóng mờ rất nhỏ trong lịch sử Trung Quốc. Anh là một người lao động nhập cư, làm việc tới kiệt sức hàng ngày. Những gì anh để lại là hơn 200 bài thơ, ghi lại những đau đớn phận người lao động nhập cư. Tài liệu về Xu nơi đây được dịch sang tiếng Việt từ nhiều bài báo tiếng Anh.

Tên anh là Xu Lizhi (许立志 Hứa Lập Chí)… Anh sinh ngày 18/7/1990 tại một vùng quê có tên Jieyang (揭阳 Yết Dương), và chết ngày 30/9/2014 tại Thâm Quyến. Xu bỏ quê lên thành thị, làm việc cho hãng Foxconn và chỉ sau khi anh tự sát, truyền thông mới để ý tới anh, sau khi các bạn anh phổ biến các bài thơ anh làm khi sinh thời.

Công ty Foxconn chuyên sản xuất linh kiện cho hãng Apple. Xu là một công nhân lắp ráp, và thơ của anh không có gì vui. Có lẽ bài thơ nổi tiếng nhất của anh là bài  我咽下一枚铁做的月亮 Ngã yên hạ nhất mai thiết tố đích nguyệt lương (Tôi Nuốt Một Mặt Trăng Sắt).

Bài thơ này như sau:

TÔI ĐÃ NUỐT TRỘNG MỘT MẶT TRĂNG BẰNG SẮT

Tôi đã nuốt trộng một mặt trăng bằng sắt
họ gọi nó là một đinh ốc
Tôi đã nuốt trộng nước thải công nghiệp và các mẫu đơn xin tiền thất nghiệp
đã còng người trên các máy móc,
tuổi trẻ chúng tôi chết trẻ
Tôi đã nuốt trộng sức lao động,
tôi đã nuốt trộng khó nghèo
đã nuốt trộng các chiếc cầu bộ hành
đã nuốt trộng cuộc đời gỉ sét này
Tôi không thể nuốt gì nữa được
mọi thứ tôi đã nuốt đang trào lên nơi cổ tôi
Tôi trải ra khắp đất nước tôi
một bài thơ của xấu hổ.
         (ngày 19/12/2013)

.

Hình ảnh lao động nhập cư chỉ xuất hiện ở Trung Quốc từ năm 1984, khi kỹ nghệ tăng vọt, thu hút các cư dân miền quê ra thành thị. Vì chế độ hộ khẩu nghiêm ngặt, các nông dân này bị xem là công dân hạng nhì ở thành phố, xem như chỉ nương náu, chứ không được đầy đủ tứ cách như dân được sinh nơi các thành phố đó. Nhà nước Trung Quốc đưa ra chính sách riêng đối với lao động nhập cư, gọi họ là “Document 1” (Hồ sơ 1), vì hồ sơ này do chính phủ đưa ra ngày 1/1/1984, cho nông dân được hưởng chế độ khẩu phần gạo và được đi nơi khác tìm việc làm.

Người lao động nhập cư là công dân thứ cấp ngay trên quê hương của họ. Hãng xưởng đầy nguy hiểm, vì an toàn lao động là chuyện lỏng lẻo. Tai nạn chết thợ là bình thường. Theo thống kê của nhà nước Trung Quốc, trung bình số chết vì tai nạn lao động nơi sở làm là khoảng 100.000 người/năm. Đó là chưa kể số lượng công nhân bị thương, bị bệnh nghề nghiệp và khủng hoảng tâm lý.

Thống kê của 2014 đưa ước tính rằng khắp Trung Quốc có khoảng hơn 274 triệu người lao động nhập cư. Đời sống công nhân bình thường vốn đã khổ, đời sống lao động nhập cư còn khổ nhiều lần hơn. Đó là chưa thống kê nổi tỷ lệ ly dị, số người bị bệnh trầm cảm, tự tử, số lượng phá thai và số lượng trẻ em vô gia cư nơi các khu vực đông lao động nhập cư.

Xu Lizhi tự sát khi mới 24 tuổi tại Thâm Quyến, Trung Quốc. Sau đây là một vài bài thơ của anh.

TRÊN GIƯỜNG BỆNH CHỜ CHẾT CỦA TÔI

Tôi muốn có thêm một cái nhìn ra biển
ngắm nước mắt mênh mông từ nửa đời người
tôi muốn trèo lên ngọn núi khác,
tìm cách gọi lại linh hồn tôi đã mất
tôi muốn chạm vào bầu trời,
để cảm nhận rằng màu xanh biển sao quá nhẹ
Nhưng tôi không thể làm bất kỳ thứ nào nữa
do vậy tôi đang lìa đời.
Tất cả những ai từng nghe tới tôi
không nên ngạc nhiên khi tôi ra đi
ngay cả em, cũng nên bớt thở dài hay sầu khổ
Tôi tới đây trong tâm trạng bình an
và cũng bình an khi tôi lìa đời.
      (Xu Lizhi, ngày 30/9/2014)

.

Xu chỉ sống ở Thâm Quyến vài năm, nhưng anh mê tức khắc đời sống thành thị. Xu nói với bằng hữu rằng chung quanh anh, ai cũng muốn bám rễ luôn ở thành phố. Có một lúc Xu hùn với bạn làm một sạp bán thức ăn hè phố, nhưng thất bại. Anh cũng xin chuyển từ công nhân trong dây chuyền lắp ráp sang làm ở môt vị trí logistics (kho hàng, vận chuyển) để thoải mái hơn, tự do hơn.

Vào tháng 2/2014, Xu bỏ việc ở Foxconn và dọn tới Suzhou (Tô Châu), Jiangsu (Giang Tô). Bạn anh nói rằng, bạn gái của Xu làm việc nơi đó, nhưng rồi chuyện không thuận lợi cho Xu tại Giang Tô. Xu nói với các bạn là anh không tìm được việc, nhưng không giải thích rõ gì cả.  Nửa năm sau, Xu về Thâm Quyến, nơi anh nói rằng anh yêu thương thành phố này, nơi anh thường vào xem sách ở Central Book Mall và ước mơ làm một nhân viên trong một thư viện nhà nước.  Xu nói rằng miền quê Yết Dương của anh chỉ có vài tiệm sách nhỏ xíu, và nếu anh đặt mua sách qua Internet, thì cũng chẳng thể nào sách được giao tới địa chỉ nhà anh. Xu từng kể rằng anh từng xin làm nhân viên trong một thư viện nội bộ của Foxconn dành cho công nhân, nhưng bị từ chối.

Xu cạn tiền, về lại Foxconn, xin được việc làm mới, khởi sự làm từ ngày 29/9/2014, cùng cơ xưởng nơi trước đó anh đã làm. Đêm hôm đó, Xu nói với một bạn thân qua mạng chat trực tuyến rằng có ai đã tìm giùm cho Xu việc làm khác, nên Xu dự kiến sẽ rời bỏ Foxconn lần nữa. Hai ngày sau đó, người bạn thân qua mạng WeChat nhận được tin rằng Xu đã tự sát. Người bạn này kinh ngạc, vì mới hai đêm trước còn nói qua mạng với Xu và không thấy gì lạ. Sau này bạn này biết rằng vào buối sáng sau đêm họ nói với nhau, Xu tự sát, chớ không phải hai hôm sau như mạng đưa tin trễ.

Sau đây là thêm vài bài thơ của Xu Lizhi.

XUNG KHẮC
Họ đều nói
tôi là một đứa trẻ ít lời
tôi không chối đâu
nhưng thực sự
dù tôi nói hay không
với xã hội này tôi sẽ vẫn
xung khắc.
        (Ngày 7 tháng 6/2013)

MỘT ĐINH ỐC RƠI XUỐNG ĐẤT
Một đinh ốc rơi xuống đất
trong đêm đen của làm quá giờ
lao thẳng xuống, leng keng nhẹ thôi
không làm ai chú ý
y hệt lần trước
vào một đêm như thế này
khi ai đó lao mình xuống đất.
     (ngày 9 tháng 1/2014)

PHÒNG THUÊ
Một nơi rộng mười mét vuông
chen chúc và ẩm ướt, không ánh mặt trời quanh năm
nơi đây tôi ăn, ngủ, ỉa, và suy nghĩ
ho, nhức đầu, già đi, ngã bệnh nhưng vẫn chưa chết
Dưới tia sáng vàng mờ nhạt lần nữa
mắt tôi ngó vô hồn
tắc lưỡi như một thằng ngu
tôi bước tới và lui, hát nho nhỏ, đọc, viết các bài thơ
Mỗi lần tôi mở cửa sổ hay chiếc cổng gỗ
tôi như một người chết
tôi trông như người chết
từ từ mở nắp quan tài.
        (ngày 2 tháng 12/2013)

Đất nước Trung Quốc, và kể cả đất nước Việt Nam, đã có những thống kê nào về nỗi đau khổ của các lao động nhập cư? Và đã có bao nhiêu nhà thơ như Xu, khi họ rời bàn viết, ngưng làm thơ, và rồi tự sát?

Lời cuối nơi đây, xin góp lời cầu nguyện cho nhà thơ Xu Lizhi sẽ sớm về nơi bình an bên kia thế giới.

Phan Tấn Hải (Văn Việt )

Hệ quả từ các đập thủy điện ở Lào và Thái Lan đến ĐBSCL

Tác giả: GS Chung Hoàng Chương (phỏng vấn)

Ngày 16/8 vừa qua, Lào đã chính thức khởi công đập thủy điện Don Sahong. Theo GS, đập thủy điện trên mang ý nghĩa như thế nào đối với Lào?
Quan ngại này cũng đã kéo dài được nhiều năm, kể từ khi đập Xayaburi được khởi công. Theo Thứ trưởng Bộ Năng lượng và Mỏ của Lào – Viraphon Viravong, từ giờ, Lào phải đặt mạnh vấn đề triển khai thủy điện. Tôi đã đi tới Don Sahong và những làng dọc theo 17 nhánh của dòng sông này.  17 nhánh này chằng chịt và tạo nên mô hình có đến ngàn đảo. Đây là một khu sinh thái rất đặc biệt và có một tầm lịch sử rất quan trọng.
Từ năm 1800, nhiều đoàn thám hiểm đi dọc theo sông Mê Kông để triển khai “đường trà”. Xuất phát từ phía đồng bằng, các đoàn này đi lên ngang qua những nhánh sông thuộc tỉnh lỵ Mondulkiri nhưng lại bị ngăn cản khi đến Pakse bởi thác Khone. Thác Khone hùng vĩ và có thể xem là linh hồn của vùng Đông Nam Á. Nhưng, đập thủy điện Don Sahong lại được xây dựng ngay trong khu vực này.
Mặc dù chính phủ Lào nói rằng đó không phải là nhánh chính nên sẽ không gây ảnh hưởng nhiều. Tuy nhiên, theo những nghiên cứu quốc tế thì nhánh này lại rất được chuộng bởi các loài cá, bao gồm: giống cá da đen và da trắng. Trong đó, các loại cá da trắng là cái loài bị ảnh hưởng rất nhiều. Bởi lẽ, đập này sẽ ngăn cản các loài cá này tiếp cận nguồn protein thuộc vùng Pakse và các khu vực xung quanh khác.
Vì vậy, khi tôi ở Don Det và Don Khon, tôi đã đi quan sát. Lúc đó, họ mới làm mặt bằng, các thiết bị máy móc lớn vẫn chưa được triển khai. Ngay lúc đó, những phản ứng không chỉ của Việt Nam, mà còn của Campuchia nhận định rằng điều này [việc xây đập] ảnh hưởng rất nhiều về nguồn cá, nguồn nước, đến Ramsar (hay còn gọi là công viên nước ngập) ở tỉnh lỵ Stung Treng của Campuchia.
Những quan ngại trên đã được nêu lên bởi các tổ chức quốc tế, từ các chuyên gia quốc tế như giáo sư Newton Osborne ở tổ chức Sông ngòi Quốc tế (International Rivers – IR). Ở Việt Nam, Mekong River Network (Mạng lưới sông Mê Kông) cũng lên tiếng rằng đập thủy điện này có ảnh hưởng rất lớn đến môi trường, cũng như sinh kế của hàng triệu người dân ở đồng bằng Sông Cửu Long.
Lào đã tiến hành xây dựng đập thủy điện bất chấp phản đối từ các quốc gia ASEAN. Như vậy, GS có cho rằng hành động này sẽ ảnh hưởng đến quan hệ ngoại giao ở bán đảo Đông Dương nói riêng và ASEAN nói chung?
Tôi nghĩ hành động này có ảnh hưởng rất tiêu cực tới quan hệ ngoại giao khu vực. Chẳng hạn, từ trước tới nay, trong ASEAN có một điều khoản là làm thế nào để giữ được một môi trường bền vững. Nhưng những năm gần đây, các thành viên ASEAN lại thay đổi thái độ.
Vì vậy, tôi nghĩ các điều khoản đã được thỏa thuận trước lại bị các thành viên này thay đổi rất nhiều. Nếu như bây giờ không có một sự đồng thuận, một thỏa ước đặt trên một bộ nguyên tắc ứng xử chung của toàn khối với các công cụ pháp lý mang tính ràng buộc hơn, thì các quốc gia sẽ tùy tiện tranh giành đất đai, nguồn nước.
Khi tôi tới tỉnh Chiang Rai, tôi có gặp một người Thái. Anh nổi tiếng vì luôn muốn giữ môi trường xanh đẹp cũng như làm sao cho con sông của anh ta không bị những đập nước ảnh hưởng. Anh Nirat Waikeo đã thành lập tổ chức vận động dân chúng trong vùng lên tiếng. Họ đang kiện một tổ chức mà đằng sau tổ chức đó là một công ty lớn của Trung Quốc nhằm ngăn cản việc xây dựng một dự án đập nước.
Như vậy, phía sau sự kiên quyết của Lào phải chăng có yếu tố Trung Quốc?
Dự án Pak Beng sử dụng công nghệ của Trung Quốc. Don Sahong thì chưa chắc chắn. Mega First – công ty tài trợ dự án này có trụ sở ở Malaysia. Như đã trình bày, công nghệ thủy điện của Trung Quốc đã triển khai rất lâu và dù họ vận hành nhưng tôi nghĩ rằng đằng sau lưng nó là một tổ chức của Trung Quốc, sử dụng rất nhiều công nhân. Nếu Mỹ là quốc gia từng thực hiện phân nửa các dự án đập nước trên thế giới thì một nửa phần còn lại là do các nhà thầu Trung Quốc tiến hành.
Do đó, Trung Quốc cần rất nhiều dự án để nuôi dưỡng một khối lượng công nhân và kỹ sư, chuyên gia khổng lồ. Nguyên nhân là do trong những năm dưới thời Thủ tướng Ôn Gia Bảo – một kỹ sư về địa chất – ông lo ngại về tác động của việc xây dựng các đập nước nên các tập đoàn lớn chuyên xây dựng các dự án thủy điện bị ngưng hoạt động.
Vị Thủ tướng này cho rằng cần phải ngừng lại để tái nghiên cứu. Chính vì vậy, đến dưới thời Chủ tịch Tập Cận Bình, khi được hoạt động trở lại, các tập đoàn này cần rất nhiều nguồn tài chính đến từ các dự án thủy điện. Đặc biệt là sau khi giới hạn về lượng khí nhà kính được tăng thêm 2 độ, Trung Quốc đã lợi dụng khoảng hở này để tăng cường triển khai các dự án thủy điện. Trung Quốc biết rõ họ không thể tiếp tục triển khai các dự án thủy điện trên các con sông lớn ở Vân Nam như Lan Thương, Trường Giang và Nộ Giang,… Nhưng trong ngắn hạn, các dự án này sẽ có thể giải quyết vấn đề việc làm và tài chính cho người dân và doanh nghiệp Trung Quốc.
Báo chí đưa tin vào giữa tháng 8, chính phủ Lào vừa chính thức tổ chức khởi công dự án thủy điện Don Sahong và chuẩn bị khởi công tiếp dự án Pak Beng vào năm sau, Thái Lan cũng chuẩn bị một “siêu” dự án chuyển nước 4 tỉ m3 khỏi dòng Mê Kông. Như GS đã nhắc đến sự ảnh hưởng của dự án này đến dòng Mê Kông, ông có thể cung cấp chi tiết hơn về những ảnh hưởng mà các nước tiểu vùng sông Mê Kông có thể gặp phải, đặc biệt là Việt Nam?
Nếu như Lào triển khai toàn bộ 12 đập nước như đã lên kế hoạch, tôi nghĩ rằng khả năng ảnh hưởng là rất nhiều. Nó sẽ chặn nguồn nước, nguồn phù sa và sinh kế của hàng triệu người chẳng những ở lưu vực của sông Mê Kông bên phía Lào mà cho cả Campuchia và Việt Nam. Lẽ dĩ nhiên, Lào nói đập Pak Beng và đập Don Sahong sẽ bán một phần năng lượng điện cho Thái Lan, Việt Nam cũng như một phần cho Trung Quốc.
Tuy nhiên, phần lớn những đập được xây lúc này đều sử dụng công nghệ của Trung Quốc. Những công nghệ này đã có tuổi đời rất lâu rồi. Từ 1990, họ đã triển khai đập Tam Hiệp. Hiện tại, với tình hình biến đổi môi trường và khí thải nhà kính, thì những cái đập khổng lồ của Trung Quốc và giờ là của Lào sẽ gây nên ảnh hưởng rất là nghiêm trọng. Mặc dù đập Don Sahong của Lào chỉ có công suất 260MW nhưng nó sẽ chặn rất nhiều nguồn cá và các nhánh sông. Hiện tại, chính phủ Lào tuyên bố sẽ làm những bậc thang cho cá đi ngược trở lên, tương tự như mô hình châu Âu. Vấn đề là loài cá ở đây khác với loài cá ở châu Âu.
Bên cạnh đó, những thẩm định này cũng đã quá cũ rồi. Chúng ta cần những mô hình mới. Chẳng hạn, họ nói là có thể có 20% – 30% cá vượt bậc thang để lên trở lại. Nhưng liệu sau khi vượt bao nhiêu bậc thang đó, con cá có còn đủ khả năng sinh sản hay không? Có những câu hỏi mà khoa học chưa có câu trả lời. Cho nên khi đập này vận hành sẽ có những lo ngại về hậu quả sẽ như thế nào. Theo nguyên tắc, khi diễn ra các cuộc gặp gỡ giữa các nước trong tiểu vùng, Lào phải thông báo họ sẽ làm như thế nào, cũng như cung cấp những nghiên cứu về tác động môi trường, văn hóa, xã hội ra sao. Lào chưa bao giờ nghiêm túc tuân thủ những điều khoản đã được đồng thuận này.
Như vậy, liệu đồng bằng sông Cửu Long có biến mất trong thời gian không xa?
Khó có câu trả lời chính xác cho câu hỏi này. Tuy vậy, về đồng bằng sông Cửu Long, tôi rất lo ngại trước tình trạng ngập mặn. Hiện tại, ngập mặn đã rất nghiêm trọng. Chẳng hạn như diện tích ngập mặn ở Bến Tre, Sóc Trăng đã lên tới 30 – 50km. Vì vậy, chúng ta cần lũ để chống mặn.
Nhưng năm nay lại không có mùa nước nổi. Thường là vào tháng tám, mùa nước nổi sẽ diễn ra và cùng cấp lượng phù sa giúp cho đồng bằng sông Cửu Long. Tuy nhiên, năm nay, dù có mưa nhưng chỉ phần nào chống hạn mặn chứ  không đủ để dâng lên thành mùa nước nổi. Nước nổi là vận mạng của chúng ta khi mà nó bồi đắp thêm phù sa, những chất tốt giúp đất đai màu mỡ hơn.
Việt Nam phải có những động thái như thế nào để bảo vệ đồng bằng sông Cửu Long?
Việt Nam hiện tại cần có hai lối hành xử :
Lối thứ nhất là phải có những phương pháp thích ứng với tình hình hiện tại, để đương đầu với hiện tượng đó. Lối thừ hai là mình phải có một cái mặt trận mới để làm việc với những thành viên ASEAN. Mình cần có một chiến lược ngoại giao để đánh động tất cả. Chẳng hạn, chúng ta có thể làm việc với Campuchia. Bởi lẽ, Campuchia là nước chịu ảnh hưởng rất nhiều từ Don Sahong. Cùng lúc đó mình cần những người đồng minh, như Myanmar. Vì hiện tại Trung Quốc cũng muốn đổi dòng một con sông khác gần nước này thành “cục pin”. Thêm vào đó, Việt Nam và Lào từ trước tới giờ vẫn giữ sự hòa hiếu.
Tuy nhiên, sự hòa hiếu này cũng phải có một điều lệ là chúng tôi rất muốn làm bạn với anh nhưng những gì anh làm bây giờ có tác hại tới chúng tôi thế này. Những chuyên gia của Việt Nam và Lào phải ngồi lại, ông Viravong cũng phải ngồi lại nghe xem nó sẽ ảnh hưởng rất nhiều tới an ninh sinh kế, an ninh lương thực của chúng tôi thì chúng tôi lo sợ rằng sẽ có những diễn biến mà chúng tôi không muốn. Nghĩa là mình vẫn phải giữ cái hòa hiếu đồng thời mong muốn họ phải tìm cách nào để có những cái mô hình khác ngoài việc họ chỉ nghĩ rằng đây là cách duy nhất đưa Lào ra khỏi cảnh nghèo. Sẽ có rất nhiều thiệt hại khi đập Pak Beng triển khai. Sẽ có 6700 người di dời, 25 làng xung quanh đập này bị ảnh hường. Bên kia sông thì có hai làng của Thái Lan. Chuyện di dời này cũng ảnh hưởng rất nhều. Các nước lân cận cũng lo lắng.
Thứ hai, tôi thấy ASEAN đang phải đương đầu với những thách thức mới và cần những chuyển hướng mới. Ví như ASEAN muốn có thông cáo chung nhưng lại bị một thành viên phản đối hoài thì bây giờ mình phải im lặng hay sao? Mặc dù là thiểu số nhưng trong hợp tác ngoại giao thì 2 người hay 3 người vẫn phải có tiếng nói, để cho những người kia nghe mà tìm cách sống trong cái mô hình ASEAN. Không thể nào nói là tôi sống ở vùng này còn chuyện bên anh, chuyện bên vùng biển bên anh kệ anh thì đó là một tầm nhìn rất hạn hẹp.
Xét trường hợp Campuchia, nếu nước này nói là chuyện này không phải chuyện của tôi thì một khi con đường biển bị chặn lại hay không có con đường lưu thông hàng hóa thì Campuchia cũng bị ảnh hưởng. Sihanouk Ville cũng nằm không xa lắm về biển Đông. Nhìn lại vấn đề địa chính trị thì anh nghĩ như vậy là có những cái hạn hẹp của anh và anh chỉ nhìn một tấm hình rất nhỏ chứ anh không nhìn được cái gì quan trọng hơn.

* GS Chung Hoàng Chương, nguyên giáo sư đại học tại Tiểu bang California (Mỹ), hiện là nghiên cứu viên cao cấp tại Trung Tâm Nghiên Cứu Quốc Tế (SCIS), Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh). GS. Chương dành nhiều thời gian nghiên cứu về dòng sông Mê Kông. Ông đã có nhiều chuyến đi thực địa tại các địa phương khác nhau dọc dòng sông bắt đầu từ thượng nguồn Trung Quốc, cũng như khảo sát các vùng miền dọc tại các tỉnh các nước Đông Nam Á mà dòng sông đi qua. Một phiên bản của bài phỏng vấn đã được đăng trên Thời Báo Kinh Tế Sài Gòn.

Vũ Kim Hạnh: Kiểm soát biểu tình bằng trí tuệ nhân tạo – Cuộc chiến công nghệ kiểu Hong Kong

Hồng Kông là một thành phố có “trình” tiến bộ kỹ thuật cao, văn minh, hiện đại đang tăng cường áp dụng Trí tuệ nhân tạo (AI) để xây dựng Thành phố thông minh đẳng cấp thế giới về di động, sinh hoạt, môi trường, dịch vụ công cộng và các lĩnh vực khác.
Đại học Thành phố Hồng Kông đã triển khai hệ thống EdgeAI của công ty, chạy các thuật toán trên máy tính công nghiệp, xử lý hình ảnh của người và vật thể để “đếm đám đông”, quản lý nhà trường: Đếm số lượng sinh viên và giáo viên trong trường nhằm cung cấp cái nhìn chính xác về dòng chảy của đám đông tại các lối vào và lối ra chính.
Công nghệ này cũng đang được sử dụng trong các ga tàu điện ngầm của thành phố để cung cấp ước tính thời gian chờ đợi của hành khách trong giờ cao điểm, còn các công ty khí đốt địa phương thì cũng triển khai hệ thống AI để phát hiện các điểm rò rỉ hoặc rỉ sét trên đường ống khí cần sửa chữa.
Nhưng kể từ tháng 7-2019, công nghệ “đếm đám đông” đã bị phản đối khi Hồng Kông đã chứng kiến một loạt các cuộc biểu tình hàng triệu người, phá kỷ lục trước nay. Vào lúc Mặt trận Nhân quyền Dân sự lên kế hoạch cho một cuộc tuần hành phản đối từ Vịnh Causeway thì chính phủ HK đã cho thực hiện dự án khác đếm người cũng bằng AI.
Trong cuộc chiến công nghệ âm thầm mà quyết liệt, những người biểu tình có vẻ đã được các bạn trẻ am hiểu công nghệ của thành phố hướng dẫn có những biện pháp phòng ngừa thêm để che giấu danh tính của họ trong cuộc tuần hành, bằng nhiều cách: Bỏ sử dụng thẻ metro cá nhân hóa, chuyển sang sử dụng một trong những ứng dụng nhắn tin được mã hóa nhất hiện có, đeo mặt nạ và kính bảo hộ, và và kiềm chế đăng ảnh selfie trên phương tiện truyền thông xã hội đề phòng trường hợp họ có thể được xác định bởi cơ quan thực thi pháp luật.
Còn nhiều biện pháp nữa dành cho “người trong cuộc”. Các viên chức quản lý nhà nước trấn an người dân bằng cách tuyên bố rằng họ đã cực kỳ cẩn thận đối với các vấn đề riêng tư: Làm mờ mọi khuôn mặt và xóa tất cả dữ liệu sau đó. Họ cũng cam kết là không có công nghệ nhận dạng khuôn mặt nào được sử dụng mà trên thực tế, công nghệ này chỉ cố tình chụp ảnh từ phía sau và không chia sẻ bất kỳ video nào với cơ quan nào khác. Mục tiêu của các camera là chỉ đơn thuần để đếm số người.
Đã không tin chính quyền về cơ bản, coi họ mối đe dọa bóp chết tự do của người dân nên dù nhà nước cố trấn an, người biểu tình cũng đã yêu cầu dỡ bỏ các cột đèn thông minh vào cuối tuần qua.
Ngày mai là lịch biểu tình của nhân viên Công ty hàng không Cathay Pacific chống “khủng bố trắng”. Cuộc chiến công nghệ ắt sẽ còn là điển cứu lý thú cho những nhà công nghệ thế giới.

Vũ Kim Hạnh